Door Bert van den Braak
Keuzes voor coalitiepartners zijn ook strategisch. Of wel: opportunistisch.
De onlangs van de hand van Boris van Haastrecht verschenen gedegen biografie van VVD-oprichter P.J. Oud bevat interessante nieuwe inzichten. Oud wordt uiteraard getypeerd als een liberaal politicus, maar ook als een pragmaticus (en zelfs opportunist). In dat licht is het jammer dat de gang van zaken bij de kabinetscrisis in 1935 onbeschreven bleef.
In 1933 trad Oud als minister van Financiën toe tot een centrumrechts kabinet (Colijn II), nadat de VDB eerder haar lang gekoesterde streven naar een brugfunctie tussen socialisten en katholieken had opgegeven. Partijleider Henri Marchant was daarvoor primair verantwoordelijk, maar Oud stemde ermee in. De VDB ging daarna een coalitie aan met de christendemocraten, die zij zo lang had bestreden. Twee jaar later strandde het kabinet evenwel, omdat de katholieken zich verzetten tegen het starre bezuinigingsbeleid van Colijn en Oud. RKSP-leider Aalberse, verantwoordelijk voor de breuk, trachtte toen een centrumlinks kabinet te vormen, waaraan SDAP en VDB moesten gaan deelnemen.
Het leek het moment voor de VDB om alsnog de altijd nagestreefde coalitie te realiseren. De katholieken wilden voor het eerst met de socialisten regeren, maar, zo was hun ‘uiterste noodzaak’ geformuleerd, alleen als zich nog een derde partij zou aansluiten. De VDB zette die stap evenwel niet en het was Oud die deze lijn bepaalde. In de beschrijving van de formaties tussen 1918 en 1939 valt te lezen dat minister Oud – na het gedwongen vertrek van Marchant inmiddels de partijleider – de fractievergadering over de formatie bijwoonde.2 Hij verzette zich tegen een andere combinatie en dat standpunt werd door de fractie en haar voorzitter Joekes overgenomen. In het licht van de eerdere VDB-koers was dat bepaald opvallend, want het was dé kans om eindelijk de christelijke coalitie te breken en sociaaldemocraten regeringsverantwoordelijkheid te geven.
Lees verder via: