Creatieve incompetentie bij de behandeling van klachten en integriteitsmeldingen
Door Gerard Jorna
Inleiding
Wie denkt dat in Leeuwarden een integriteitsmelding automatisch leidt tot een inhoudelijke toetsing van bestuurlijk handelen, vergist zich. Het blijkt dat bepaalde integriteitsmeldingen kunnen worden geneutraliseerd door ze onder te brengen in een klachtenprocedure die daarvoor niet is bedoeld. Niet door ze te weerleggen, maar door ze procedureel onschadelijk te maken.
Dit wordt zichtbaar in de brief die burgemeester Buma mij op 27 februari 2025 stuurde naar aanleiding van integriteitsmeldingen over zowel griffier Frans van der Heide als de voorzitter van de werkgeverscommissie van de raad, Eline de Koning. Die brief is geen incident en ook geen slordigheid. Zij laat zien hoe de burgemeester integriteitsmeldingen die hem niet aanstaan niet inhoudelijk beoordeelt, maar procedureel neutraliseert.
De feiten in chronologisch verband
Op 18 november 2024 heb ik bij de burgemeester van Leeuwarden als zelfstandig bestuursorgaan een klacht ingediend tegen de burgemeester wegens het vals beschuldigen van raadslid Pim Astro van een schending van de bestuurlijke integriteit. Op 24 november 2024 volgde een klacht tegen de griffier wegens diens rol in datzelfde zogenaamde integriteitsonderzoek, ingediend bij de voorzitter van de werkgeverscommissie van de raad.
Beide klachten werden in december 2024 ongegrond verklaard door respectievelijk locoburgemeester Hein de Haan en de voorzitter van de werkgeverscommissie De Koning. Op 8 januari 2025 diende ik bij de gemeenteraad een klacht in over structurele manipulatie en belemmering van de informatievoorziening door de griffier.
Deze werd op 25 februari 2025 afgedaan door Eline de Koning.
Uit de stukken blijkt dat de klachten formeel zijn afgehandeld conform de klachtenregeling, in die zin dat niet door de beklaagde functionaris zelf is beslist.
Tegelijkertijd blijft onduidelijk wie feitelijk als klachtbehandelaar is opgetreden en in hoeverre sprake was van een onafhankelijk onderzoek en een onafhankelijke beoordeling.
Wel is vast komen te staan dat de inhoudelijke voorbereiding en motivering van de klachtafhandeling is verzorgd door een jurist van de Sector Juridische en Veiligheidszaken, en dat dezelfde juridische lijn herkenbaar is doorgetrokken in de brief van de burgemeester van 27 februari 2025. Daarmee vervaagt het onderscheid tussen klachtafhandeling en de daarop volgende beoordeling van integriteitsmeldingen, en blijft onduidelijk waar een zelfstandige, onafhankelijke afweging heeft plaatsgevonden.
Integriteitsmeldingen
Op 12 januari 2025 deed ik bij de burgemeester een integriteitsmelding over het handelen van de griffier. Op 30 januari 2025 volgde een integriteitsmelding over de voorzitter van de werkgeverscommissie.
In de brief van 27 februari 2025 verklaarde de burgemeester beide integriteitsmeldingen niet onderzoekwaardig. Wat betreft de integriteitsmelding tegen de griffier stelt de burgemeester:
“In onderhavig geval is uw melding in redelijkheid niet langer onderzoekwaardig, nu er – in het kader van de afhandeling van meerdere klachten – reeds onderzoek is uitgevoerd.”
En vervolgt:
“Het onderzoek dat gedaan is in het kader van de klachtenafhandeling, kan zodoende worden overgenomen.”
Ook ten aanzien van de integriteitsmelding over de voorzitter van de werkgeverscommissie, tevens vicevoorzitter van de raad wordt dezelfde redenering gevolgd. De burgemeester schrijft:
“Het feit dat uw klacht ongegrond is verklaard – en dat u daarover ontevreden bent – wil niet zeggen dat de afhandeling van de klacht onzorgvuldig tot stand is gekomen.”
De integriteitsvraag verdwijnt daarmee uit beeld en wordt herleid tot subjectieve onvrede van de melder.
Integriteitsmeldingen over politieke ambtsdragers
De integriteitsmeldingen zien op politieke ambtsdragers. De voorzitter van de werkgeverscommissie is raadslid en vicevoorzitter van de gemeenteraad. De griffier vervult een sleutelpositie binnen het democratisch proces.
Juist voor dit type meldingen gelden in Leeuwarden sinds 2024 de Procesafspraken Integriteit Politieke Ambtsdragers. Deze schrijven voor dat de burgemeester zelfstandig beoordeelt of een melding onderzoekwaardig is en of nader onderzoek noodzakelijk is.
De onderscheiden wettelijke rollen van de burgemeester
Juist omdat deze meldingen zien op politieke ambtsdragers, rust op de burgemeester een bijzondere verantwoordelijkheid bij de beoordeling en afhandeling ervan. Artikel 170 lid 2 van de Gemeentewet belast de burgemeester met de zorg voor de bestuurlijke integriteit. Artikel 170 lid 1 onder e legt hem daarnaast de zorg op voor een zorgvuldige behandeling van klachten door het gemeentebestuur. Deze wettelijke taken bestaan naast elkaar, maar zijn niet uitwisselbaar.
Daarnaast treedt hij op als bestuursorgaan bij individuele klachtbesluiten op grond van de Klachtenregeling Leeuwarden 2022. Deze rollen hebben verschillende doelen en beoordelingskaders en mogen niet worden vermengd.
Klachtafhandeling
In zijn brief van 27 februari 2025 stelt de burgemeester dat reeds onderzoek is verricht in het kader van klachtenafhandeling en dat dit onderzoek kan worden overgenomen voor de beoordeling van de integriteitsmeldingen. Daarmee presenteert hij een klachtenprocedure als functioneel equivalent van een integriteitsonderzoek.
Dat is juridisch onjuist. Een klachtenprocedure ex artikel 9:1 Awb is niet gericht op normatieve integriteitstoetsing, kent geen onafhankelijk feitenonderzoek en biedt geen waarborgen tegen belangenverstrengeling.
De beslissende weeffout
De cruciale fout is dat de burgemeester de fase overslaat waarin hij zelfstandig had moeten beoordelen of de meldingen onderzoekwaardig waren. Hij baseert die beslissing uitsluitend op het feit dat eerdere klachten ongegrond zijn verklaard. Daarmee verandert hij de uitkomst van klachtafhandeling in een blokkade voor integriteitsonderzoek.
Dat is een cirkelredenering die de Procesafspraken feitelijk buiten werking stelt.
De rol van de Klachtenregeling 2022
In eerdere publicaties op BREKT heb ik uiteengezet dat de Klachtenregeling Leeuwarden 2022 onbevoegd door het college van b&w is vastgesteld, op wezenlijke punten afwijkt van de regeling uit 2018 en dat de burgemeester zich daarin als bestuursorgaan onttrekt aan zijn ondeelbare verantwoordelijkheid. Dat juist deze klachtenregeling wordt gebruikt als beslissend kader voor de beoordeling van integriteitsmeldingen, maakt de gekozen benadering extra problematisch.
Creatieve incompetentie als bestuurspraktijk
Wat hier zichtbaar wordt, is geen incident maar een bestuurspraktijk waarin procedures worden gecombineerd om verantwoordelijkheid te neutraliseren. Door rollen te vermengen, regelingen te hergebruiken en integriteitsvragen administratief af te sluiten, ontstaat de schijn van zorgvuldigheid zonder daadwerkelijke toetsing. Dit kan worden aangeduid als creatieve incompetentie: bestuurlijk handelen dat formeel correct oogt, maar inhoudelijk leeg is.
Waarom dit ertoe doet
Deze werkwijze raakt niet alleen de melder, maar ook de gemeenteraad en het democratisch bestel zelf. Als integriteitsmeldingen op deze wijze verdwijnen, verliest het instrument zijn betekenis. Bestuurlijke integriteit wordt dan geen norm, maar een procedurele schijnhandeling.
De wijze waarop integriteitsmeldingen door burgemeester Buma worden geneutraliseerd wanneer zij bestuurders en functionarissen in sleutelposities binnen de gemeentelijke organisatie betreffen, staat in schril contrast met de voortvarendheid waarmee andere, aanzienlijk vagere meldingen wél tot integriteitsonderzoek hebben geleid. Dat contrast verdient een afzonderlijke beschouwing.
De brief van burgemeester Buma van 27 februari 2025 is daarom een signaal over de staat van de bestuurscultuur in Leeuwarden.
Geraadpleegde bronnen:
Klacht d.d. 18 november 2024 tegen de burgemeester van Leeuwarden: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/0aba4820-562d-442e-a21a-e32f32b7a411?documentId=8db0644b-1452-45e3-a5c8-edd292ee1ebd
Klacht d.d. 24 november 2024 tegen de griffier: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/0aba4820-562d-442e-a21a-e32f32b7a411?documentId=7bd7bdb1-5611-42e5-81cc-6ca5ccf843a4
Afdoening d.d. 19 december 2024 door de voorzitter van de werkgeverscommissie van de klacht tegen de griffier van 24 november 2024: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/6c600f5f-0bf7-4454-8c30-103a9a626b0d?documentId=2561ed30-5d28-4a3e-9d0d-6d80d5344ce0
Afdoening d.d. 19 december 2024 door de locoburgemeester van de klacht tegen de burgemeester van 18 november 2024: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/6c600f5f-0bf7-4454-8c30-103a9a626b0d?documentId=37587ae6-a5fe-4fbf-88d8-4f3c36b83671
Klacht d.d. 8 januari 2025 aan de raad tegen de griffier over structurele manipulatie van de informatievoorziening aan de raad: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/0aba4820-562d-442e-a21a-e32f32b7a411?documentId=26b7e8bc-a6f0-41f7-b525-c3e56b252013
Melding d.d. 12 januari 2025 aan de burgemeester van een mogelijke integriteitsschending door de griffier: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/0aba4820-562d-442e-a21a-e32f32b7a411?documentId=da075c3d-afa2-406d-9745-107984a4b73a
Brief van 27 februari 2025 van de burgemeester van Leeuwarden: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/6c600f5f-0bf7-4454-8c30-103a9a626b0d?documentId=b733a8e3-e855-4719-9c3d-664ecbc14fbf