Door Arend Hazekamp
Henk Zanoli (1896-1945) uit Laren werd met honderden communisten opgepakt nadat Duitsland Rusland de oorlog verklaarde eind juni 1941. Tijdens deze ‘CPN-Aktion’ werden zij naar Kamp Schoorl overgebracht.
Zanoli was een anarchosyndicalist, die aan de vakbeweging een belangrijke economische en bestuurlijke rol toebedacht in de toekomstige socialistische samenleving. Hij trad ook op als spreker voor de Internationale Antimilitaristische Vereniging (IAMV).
Zanoli had een rechtskundige praktijk. Hij was een sociale man die veel voor anderen deed. Vaak belangeloos, maar hij liet zich ook wel betalen in natura. Met zijn zwarte cape en hoed was hij een opvallende verschijning.
Na zijn arrestatie poogde zijn vrouw Johanna Jacoba Smit vergeefs haar man vrij te krijgen. Op 18 augustus 1941 behoorde hij tot de eerste groep van 195 mannen die vanuit Schoorl naar Kamp Amersfoort werden overgebracht. Uit zijn brieven werd duidelijk dat hij niet begreep waarom hij met zijn Zwitserse nationaliteit in kampen moest verblijven, mede vanwege de neutraliteit van het land.
Zanoli droeg, net als de andere gevangenen in Amersfoort, oude legerkleding van het verslagen Nederlandse leger. Zijn kenmerkende snor en sik waren afgeschoren. Somber gestemd schreef hij: ‘Ik twijfel soms heel erg of we elkaar nog zullen zien, en elke brief voelt meer als een afscheid dan als een weerzien.’
Vanuit Amersfoort werd Zanoli in augustus 1942 overgebracht naar concentratiekamp Neuengamme. Al op 10 september 1942 volgde overplaatsing naar Dachau. De meeste medegevangenen waren besmet met tuberculose.
Eind januari 1944 werd Henk Zanoli op transport gesteld naar de Duitse Ausrüstungswerke in Lublin, onderdeel van xoncentratiekamp Majdanek.
Een medegevangene schreef: ‘Het was in dit kamp dat ik Henk Zanoli ontmoette. Wat mij meteen opviel was dat Henk door zijn prettige en vriendelijke persoonlijkheid al heel snel werd opgenomen in de Nederlandse vriendenkring.’
Er is een korte brief bewaard gebleven die Zanoli verplicht in het Duits schreef vanuit dit kamp. Hij maakte zich zorgen om zijn vrouw en kinderen, maar hoopte dat ze altijd bij elkaar zouden blijven.
In juli 1944 werd het kamp in Lublin in allerijl ontruimd vanwege de komst van de Russen. Zanoli overleefde de dodenmars naar Auschwitz die daarop volgde. Op 25 januari 1945 moest hij opnieuw vertrekken, nu naar concentratiekamp Mauthausen.
Zanoli was waarschijnlijk ernstig verzwakt en overleed daar binnen twee weken na aankomst. In het Dodenboek van Mauthausen staat vermeld dat Henk Zanoli op 12 februari 1945 overleed aan de gevolgen van een longontsteking.
Meer over Henk Zanoli lees je in het boek ‘Vrije socialisten in verzet 1940-1945’, verkrijgbaar in de betere boekhandel of via: https://www.uitgeverijlouise.nl/boeken/boek….