Door Arend Hazekamp
Martin Paulissen (1912-1987) raakte in de jaren dertig actief in de vrij-socialistische beweging. Onder het pseudoniem van Jacques Rees ontwikkelde hij een grote activiteit als spreker, schrijver en organisator.
Zo schreef hij een antifascistische brochure in de vorm van een Open Brief aan NSB-leider Anton Mussert. Het nationaalsocialisme uit Duitsland was geïmporteerd barbarisme, voortgekomen uit de wanhopige stemming die de crisis teweeg had gebracht.
In 1934 zat hij een korte gevangenschap uit wegens belediging van het openbaar gezag. Hij raakte betrokken bij het Nederlands Syndicalistisch Vakverbond (NSV) en redigeerde enige tijd het orgaan De Syndicalist.
Na in het begin van de oorlog enige tijd ondergedoken te zijn geweest, werd Rees actief als spreker op talloze illegale huiskamerbijeenkomsten van groepen geestverwanten.
Nadat hij in Duitsland dwangarbeid moest verrichten, schreef hij in 1943 het manifest Oproep tot Arbeiders-Eenheid. Het werd verspreid in Amsterdam in een oplage van duizend exemplaren. Latere oplagen verschenen ook in Rotterdam, de Zaanstreek, Het Gooi en Twente.
Een jaar later was hij betrokken bij het Comité ‘Arbeiders-Eenheid’ dat mede vanuit de kringen van het NSV ontstond. Het pleitte voor economische machtsvorming in de vorm van bedrijfsraden, een moderne variant van radendemocratie in de bedrijven.
Het Comité gaf vanaf augustus 1944 in Amsterdam een gelijknamig, gestencild blad uit met de ondertitel ‘Orgaan voor de kernen in de bedrijven’. De oplage bedroeg 250 tot 400 exemplaren. Later werd de naam van het illegale blad veranderd in De Bedrijfsraad.
Rees werd op 16 januari 1945 gearresteerd op verdenking van politieke activiteiten. Volgens het proces-verbaal was hij ‘de propagandaleider der syndicalistische partij in Nederland en België’. Na zes weken werd hij zonder proces op transport gesteld naar Duitsland. De trein werd beschoten. Rees wist met andere gevangenen te vluchten.
Na twee dagen stevig doorlopen langs binnenpaden en boswegen bereikte Rees, geheel uitgeput met kapotte voeten, de woning van de vrij-socialistische drukker Piet van der Leur in Enschede. Daar werkte hij mee aan de uitgave van De Bedrijfsgemeenschap, dat in Twente vanaf het najaar van 1944 werd uitgegeven door syndicalisten van het NSV. Het verscheen in een oplage van 250 tot 400 exemplaren.
Uit dit blad ontstond na de bevrijding De Gemeenschap, waaruit weer Van Onder Op voortkwam. Dit laatste blad werd vrij kort daarna omgedoopt in Socialisme van onder op. Dit werd hét toonaangevende vrij-socialistische blad in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog. Jacques Rees werkte onder meer als redacteur aan deze bladen mee.
Meer over Jacques Rees lees je in het boek ‘Vrije socialisten in verzet 1940-1945’, verkrijgbaar in de betere boekhandel of via: https://www.uitgeverijlouise.nl/boeken/boek….