Door Ramona Pietersma op OmroepSúdwest.nl
Ruim 200 jaar zat er een mes in de gevel van het stadhuis van Bolsward, als waarschuwing voor kinderen. Fred Boersma, directeur-bestuurder van cultuurhistorisch centrum De Tiid, kiest dat mes als voorwerp in de serie Eén museum, één voorwerp van Omroep Súdwest. In die serie bezoekt de omroep in november de musea in Súdwest-Fryslân die meedoen aan de Open Museum Maand.
Bij het mes hoort een verhaal dat in Bolsward eeuwenlang is doorverteld. Volgens dat verhaal speelde een jongen van acht jaar in 1658 met een vriendje slager. Zijn vader was slager. De jongen pakte het mes van zijn vader, en het vriendje kwam om het leven.
Een appel of goudstukken
De jongen werd opgesloten in het stadhuis. De rechters wisten volgens Boersma niet wat ze met hem aan moesten. “Hij is acht jaar. Deed hij dat per ongeluk? Heeft hij een slechte ziel?” Een van de rechters bedacht een test: ze legden een appel en een paar goudstukken neer. “Kiest hij voor de appel, dan is het goed. Kiest hij voor de goudstukken, dan moeten we een of andere straf bedenken.” De jongen koos de appel en werd vrijgelaten.
Daarna kwam het mes in de voorgevel van het stadhuis, als afschrikwekkend voorbeeld. Ouders en scholen kwamen er volgens Boersma met kinderen langs. “Dus jongen, speel niet met een mes.”
Cel met een klein gaatje
In De Tiid is ook de plek te zien waar de jongen werd berecht: de vierschaar, de oude rechtszaal van Bolsward. Halverwege die zaal zat een kleine cel. Door een klein vierkant gaatje kon de jongen vanuit zijn cel naar zijn vonnis kijken, vertelt Boersma. Verdachten kwamen binnen via een eigen trap. De brede trap was voor gewone burgers.
Ruim 200 jaar in de gevel
Het mes bleef volgens Boersma in de gevel tot 1895. Het stadhuis was toen in slechte staat, en Bolsward koos voor restauratie in plaats van sloop. Daarbij gingen alle stenen uit de muur, en het mes ook. Omdat het in slechte staat was, kwam het niet terug in de gevel, maar werd het bewaard. Het heft is gemaakt van bot, het lemmet van ijzer. “Het is heel oud”, zegt Boersma. “Ik ben heel blij dat hij er nog is.”
Volgens Boersma komt het verhaal ook voor bij de gebroeders Grimm. Een verhaal met dezelfde test met een appel en een goudstuk staat in de eerste uitgave van hun sprookjes. Daar speelt het zich wel af in Franeker. In latere drukken lieten de Grimms het verhaal weg.
De Tiid zit in het stadhuis van Bolsward, dat werd gebouwd tussen 1614 en 1617, en in het voormalige stadskantoor. Koning Willem-Alexander opende het museum in september 2021.
Het verhaal van de rijkdom van Bolsward
De Tiid wil het verhaal van Bolsward in de toekomst duidelijker vertellen. Volgens Boersma laat het museum straks zien waarom Bolsward rijk werd: welke handel de stad dreef en welke vakmensen er werkten. Bezoekers kunnen dan kiezen uit verschillende personages die hen door het museum meenemen. “Je krijgt wel alles te zien, maar het verhaal is dan net even anders”, zegt Boersma.
Het museum verbouwt in fases en blijft open. Alleen bepaalde ruimtes veranderen. Begin 2028 moet het project volgens Boersma klaar zijn.
Waarom De Tiid meedoet
Met de Open Museum Maand wil De Tiid laten zien welke objecten het museum heeft, zegt Boersma. In november is het volgens hem meestal rustiger. “Op die manier kunnen we mensen naar buiten halen.” Het museum hoopt vooral op meer bekendheid bij inwoners van Bolsward en de rest van Súdwest-Fryslân. Als zij bezoek krijgen, kunnen ze hun gasten op het museum wijzen. “En of dat dan dit museum is of een ander museum, dat is alleen maar mooi meegenomen.”
Open Museum Maand
De Open Museum Maand loopt de hele maand november. Vijftien musea in Zuidwest-Friesland doen mee, van wie elf in Súdwest-Fryslân. VVV Waterland van Friesland organiseert de maand. Volgens de VVV krijgen inwoners van Friesland en gasten van logiesaccommodaties in Friesland gratis toegang met een waardebon. In 2023 trok de Open Museum Maand 38.088 bezoekers, in 2024 ruim 37.000. Dat staat in een mededeling van het college van Súdwest-Fryslân aan de gemeenteraad.