Door Gerard Jorna
Caroline de Groot heeft zich gemeld als kandidaat-raadslid voor D66 in Leeuwarden. Zij presenteert zich als “juriste, twintig jaar werkzaam geweest bij de rechterlijke macht”. Daarmee keert zij terug in de lokale politiek, nadat zij in 2022 afscheid nam als raadslid voor de Partij voor de Dieren, ditmaal onder de vlag van D66 met Julie Bruijnincx als fractievoorzitter.
Net als Caroline de Groot koos ook de D66-fractie begin 2020 voor afsluiting van het dossier Boxman en zag geen aanleiding voor nader onderzoek naar het handelen van burgemeester en griffier.
Een mogelijke terugkeer van De Groot in de Leeuwarder gemeenteraad roept een principiële bestuurlijke vraag op. Wie opnieuw het vertrouwen van de kiezer vraagt, mag ook worden bevraagd op eerder handelen. Hoe gaf zij invulling aan haar controlerende rol in de raadsperiode 2018–2022, met name tijdens het integriteitsonderzoek tegen voormalig raadslid Selo Boxman van Lijst058 en waarin het handelen van burgemeester Buma en griffier Van der Heide onderwerp van debat was?
Dit artikel beoogt geen heropening van het integriteitsonderzoek zelf. Het gaat om rolopvatting en politieke verantwoordelijkheid. Wie opnieuw politieke aspiraties heeft, mag worden bevraagd op eerder handelen.
Een onderzoek en een advies
In de kwestie-Boxman liepen twee lijnen door elkaar, maar zij waren niet van dezelfde aard. Enerzijds was er het onderzoek van Capra Advocaten naar een mogelijke schending van de gedragscode door Boxman. De precieze verhouding tussen de conclusies van het Capra-rapport en de bestuurlijke duiding daarvan in de brief van de burgemeester van 5 december 2019 verdient afzonderlijke bespreking.
Anderzijds was er, naar aanleiding van de verklaring van Selo Boxman van 18 december 2019, een extern advies van prof. H. Winter (Pro Facto). Dat advies van Winter ging niet over haar handelen, maar over haar verzoek om onderzoek naar de integriteit van het handelen van de griffier en van de burgemeester als portefeuillehouder.
Winter maakte duidelijk dat het niet aan de burgemeester zelf is om te oordelen over een onderzoek naar eigen handelen. Hij concludeerde dat het uiteindelijk de gemeenteraad is die moet beslissen over de wenselijkheid van een dergelijk onderzoek en wees erop dat de raad daartoe verschillende bevoegdheden ter beschikking staan.
Daarmee lag er naast het Capra-onderzoek een tweede spoor: de vraag of de burgemeester zelf onderwerp van onderzoek moest zijn. In het publieke debat is dat onderscheid nauwelijks zichtbaar geworden. Het presidium heeft het advies van Winter niet geagendeerd voor bespreking in de raad.
Voor zover uit de openbare stukken valt af te leiden, is het advies evenmin aan Boxman verstrekt. Daardoor werd in het openbare debat vrijwel uitsluitend gesproken over haar handelen, terwijl de vraag of de burgemeester zelf onderzocht moest worden geen eigen plaats kreeg in de beraadslagingen.
De raadsvergadering van 26 februari 2020
Op 26 februari 2020 behandelde de gemeenteraad het onderzoeksrapport van Capra. De behandeling vond plaats in afwezigheid van Boxman, terwijl eerder was besloten het rapport te bespreken in haar aanwezigheid.
De vergadering had bovendien een opmerkelijk institutioneel karakter. Terwijl Boxman expliciet had gevraagd om onderzoek naar het handelen van burgemeester en griffier, vond het debat plaats onder voorzitterschap van dezelfde burgemeester Sybrand Buma, bijgestaan door dezelfde griffier Frans van der Heide.
Geen van de raadsleden stelde het voorzitterschap ter discussie. Daarmee leidde de burgemeester het debat over zijn eigen handelen — een situatie die zich moeilijk laat verenigen met het uitgangspunt van rolzuiverheid binnen het openbaar bestuur.
In het debat werden stevige kwalificaties gebruikt over de handelwijze van Boxman, zonder dat zij daarop kon reageren. Het advies van prof. Winter, dat juist de institutionele kant van de kwestie betrof, kreeg geen afzonderlijke plaats in de beraadslaging omdat het niet was geagendeerd.
De verklaringen van Brouwer en De Groot
Zo verklaarde fractievoorzitter van het CDA, Sytse Brouwer, onder meer:
“Mevrouw Boxman heeft de gedragscode integriteit geschonden. Deze conclusie neemt de CDA-fractie over. Wat ons betreft staat het buiten kijf dat mevrouw Boxman de code heeft overtreden. Het gerenommeerde advocatenkantoor Capra heeft gedegen onderzoek gedaan. Wij hebben geen twijfels over hun conclusies”.
“In de voorgelezen verklaring van mevrouw Boxman van 18 december staan zulke ongefundeerde insinuaties dat ik mij niet geroepen voel om daarop te reageren. Wij betreuren het bovendien dat mevrouw Boxman wel zeer kwalijke, schadelijke en schandelijke beschuldigingen uit, maar zich niet wil, kan of durft te verantwoorden in deze raad.”
Caroline de Groot (Partij voor de Dieren) verklaarde vervolgens:
“Mijn betoog sluit grotendeels aan bij wat de heer Brouwer zojuist naar voren heeft gebracht. Wat betreft het oorspronkelijke onderzoek naar mevrouw Boxman daar wil mijn fractie graag ook een streek onder zetten. Ze heeft excuses aangeboden, het is in de media geweest, ik dacht zelf aan een soort schuldigverklaring zonder oplegging van straf, maar dat is natuurlijk een strafrechtelijke gedachte”.
“Verder beroept mevrouw Boxman zich herhaaldelijk op haar controlerende taak als raadslid. De leden van de raad hebben natuurlijk tot taak om het college te beoordelen, maar dan gaat het om bestuurstaken. Tot die controlerende taak valt niet het nagaan of het college in een civielrechtelijk geschil een juist standpunt inneemt. Het was gewoon een civielrechtelijk geschil tussen de gemeente en een ICT-bedrijf.
En onjuist is de stelling dat het college tekort is geschoten in het geven van alle inlichtingen die de volksvertegenwoordiging nodig heeft voor het uitoefenen van zijn taak. Simpelweg omdat dit niet tot de taak van de raadsleden behoort.
Ja, zegt mijn fractie: er is niets mis met de informatiepositie van de raad. Noch mijn eigen ervaring, noch hetgeen in deze zaak naar voren is gebracht geeft reden om daaraan te twijfelen. Wij zien geen enkele aanleiding tot het instellen van een onderzoek naar de integriteit van het handelen van de griffie, noch naar dat van de portefeuillehouder.”
Analyse van de rolopvatting van Caroline de Groot als raadslid
Uit haar bijdrage blijkt dat De Groot zich niet alleen aansloot bij de conclusies in het Capra-rapport, maar ook bij de bestuurlijke lijn van de burgemeester. Door het verzoek om onderzoek naar diens handelen uitdrukkelijk af te wijzen, plaatste zij zich – in een debat waarin de kritiek zich volledig richtte op de afwezige Boxman – feitelijk aan de zijde van de burgemeester. Daarmee verdedigde zij niet alleen een onderzoeksrapport, maar ook de bestuurlijke constructie waarbinnen dat rapport tot stand was gekomen.
Ook de D66-fractie zag geen aanleiding voor nader onderzoek naar de burgemeester en griffier en wilde het dossier afsluiten. Daarmee stond De Groot in haar afwijzing van verder onderzoek niet alleen, maar bevond zij zich in een raadsmeerderheid die de institutionele vragen niet verder wilde uitdiepen.
Haar uitleg van de controlerende taak van de raad is daarbij principieel. Volgens haar strekt politieke controle zich niet uit tot de procespositie van het college in een civiel geschil. Daarmee beperkte zij de reikwijdte van de raadstaak tot klassieke bestuurstaken en beleidskaders.
Dat standpunt krijgt extra gewicht tegen de achtergrond van het Split~Vision dossier. Het ging niet om een abstract juridisch meningsverschil, maar om een kwestie waarin een aanzienlijke financiële claim boven het gemeentebestuur hing, met mogelijke gevolgen voor de gemeentelijke begroting. Het handelen van de gemeentesecretaris Reindert Hoek en de bestuurlijke verantwoordelijkheid van wethouder Hilde Tjeerdema maakten het tot een dossier met vergaande politieke en financiële risico’s.
Juist in een dergelijke context ligt het voor de hand dat de raad zijn controlerende taak ruim opvat. De kwalificatie “gewoon een civielrechtelijk geschil” doet dan onvoldoende recht aan de bestuurlijke impact van de kwestie. Ook in civielrechtelijke procedures handelt het college als bestuursorgaan en blijft het politiek aanspreekbaar op rechtmatigheid, zorgvuldigheid en informatievoorziening.
Dat was precies de kern van het verzoek dat via het Winter-advies bij de raad werd neergelegd. Opmerkelijk is bovendien dat De Groot haar vertrouwen in de informatiepositie mede baseerde op haar eigen ervaring als raadslid. Uit het openbare raadsarchief blijkt dat zij tot dat moment in beperkte mate gebruik had gemaakt van het vragenrecht; voor zover uit de stukken kan worden afgeleid betrof haar eerdere interventie slechts een vraag over de bestrijding van de eikenprocessierups.
Dat maakt haar beroep op persoonlijke ervaring als toetssteen minder zwaarwegend dan het in het debat klonk.
Relevantie voor de kandidatuur van Caroline de Groot voor D66
Nu Caroline de Groot zich opnieuw kandidaat stelt, ditmaal voor D66, is het gerechtvaardigd om te vragen hoe zij vandaag terugkijkt op deze opstelling. Haar visie op de reikwijdte van de controlerende taak en haar beoordeling van de informatiepositie van de raad maken deel uit van haar politieke verleden.
Haar omgang met het Winter-advies, dat de institutionele kant van de kwestie raakte, verdient daarbij afzonderlijke reflectie.
De kwestie-Boxman ligt enkele jaren achter ons. Maar de opvattingen over controle, informatievoorziening en bestuurlijke verantwoordelijkheid verdwijnen niet met het sluiten van een dossier. Zij bepalen hoe een raad vandaag en morgen functioneert. Juist daarom is reflectie op eerdere rolopvattingen geen terugblik, maar een actuele bestuurlijke vraag die een nader antwoord verdient.
Geraadpleegde bronnen:
Onderzoeksrapport Capra Advocaten: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/d586e9b8-d188-4e75-ad6b-7f08d6d8a43c?documentId=3154c1ea-04ab-4a82-9ec1-d5abd059eb1b&agendaItemId=2224f797-c25d-493b-89b6-0e9e88e6dda4
Advies Pro Facto: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Item/03b39c79-17a3-4bd6-bc68-f6685faf8a1b
Brief aan de raad over integriteitsonderzoek tegen Selo Boxman d.d. 26 juli 2020:
https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/81372f18-05fb-4215-b275-d4a9597e3262?documentId=686c0221-58c9-4779-89f0-18916b044fa3