Door Johan de Jong
Ik sprak met fotograaf Gerrit Bosch over zijn passie voor het beeld. Gerrit is een fotograaf die niet simpelweg ‘kiekjes’ neemt, maar met geduld en oog voor detail een foto ‘maakt’. Van de serene sfeer tijdens een nachtelijke sneeuwbui in Leeuwarden tot het klotsende water in de haven van Harlingen; in dit interview deelt hij zijn visie op het ambacht, de uitdagingen van nachtfotografie en waarom een dure camera niet automatisch een goede foto garandeert.
1. Wat inspireerde je om met fotografie te beginnen, en hoe heeft je interesse in nachtfotografie zich ontwikkeld binnen je bredere passie voor fotografie?
Bewust of onbewust heb ik altijd een zeker gevoel gehad voor compositie, kleuren, geuren en licht. Dit komt allemaal samen in de wereld van de fotografie. In het analoge tijdperk maakte ik dia’s over een onderwerp waar ik ook lezingen over gaf, verspreid over Nederland. Jaren geleden kreeg ik een heel eenvoudige digitale camera waarmee ik veel heb gefotografeerd en heel bescheiden de basis heb geleerd. Intussen was ik op internet op zoek naar foto’s en vooral naar de wijze waarop zo’n foto tot stand is gekomen. Ik maak zowel overdag als ‘s avonds foto’s, maar avondfotografie heeft wel mijn voorkeur. Dat is ontstaan door o.a. de uitzendingen van het programma ‘De Avondetappe’ naar aanleiding van de Tour de France. Elke dag wordt ‘s avonds de etappe besproken op een plek in een dorp of stad, waarbij de lichttechnici de achtergrond werkelijk prachtig hebben verlicht. Als u en ik er hadden gestaan, was het niet zo mooi verlicht maar mijn interesse was wel gewekt. Het heeft iets sprookjesachtig, de serene sfeer en ik droom er soms bij weg.
2. Wat vind je het meest uitdagende aspect van fotografie in het algemeen, en hoe verschilt dit van de uitdagingen van nachtfotografie?
Het allermoeilijkste van fotografie is, vind ik, compositie. Het zit niet op je camera en je moet het ook kunnen zien. Het verschil tussen een foto nemen en een foto maken. Binnen de wereld van de compositie zijn er geschreven regels en binnen deze regels is er sprake van een zekere ruimte en dat noemen we smaak. Voor dag- of nachtfotografie maakt dat niet uit. De moeilijkheid van fotografie bij weinig licht is o.a. het contrast tussen de donkere en lichte delen in een foto. Afhankelijk van wat ik fotografeer, probeer ik ‘uitbijten’ van hooglichten zoveel mogelijk te voorkomen en veel detail in zowel de lichte als donkere delen van een foto te behouden. Dan heb ik ‘s avonds ook nog te maken met autoverkeer en fietsers. Dat kan mooie lichteffecten opleveren, maar veelal vind ik dat storend. Uiteindelijk is het altijd een interpretatie van de werkelijkheid. Soms lees ik dat een foto een verhaal moet vertellen, maar een foto kan ook mooi van zichzelf zijn zonder dat er een verhaal achter zit.
3. Kun je je creatieve proces beschrijven wanneer je een nieuwe fotoshoot plant, ongeacht of het overdag of ’s nachts is?
Soms heb ik vooraf een idee van wat ik wil maken onder bepaalde omstandigheden, maar veel vaker is het ook toeval wat ik fotografeer. Je kunt vele malen door dezelfde straat lopen of fietsen en ineens zie je een compositie die je niet eerder hebt opgemerkt. Voor b.v. winterfoto’s met sneeuw, tegenwoordig een zeldzaamheid, plan ik wel heel bewust een fotoshoot en weet ik van tevoren waar ik wil fotograferen. Ik kan in een willekeurige straat een ‘sneeuw- of luchtfoto’ maken, maar dat vind ik geen uitdaging. Dan is het meer een ‘voor de leuk’ foto. Voor dat soort situaties zoek ik vaak van tevoren een mooie locatie uit. Als ik een mooie lucht zie, maar geen mooie compositie, dan maak ik de foto niet. Er moet (vrijwel) altijd een zekere diepte in de foto zitten, anders is het alleen maar lucht.
4. Welke camera-instellingen pas je vaak aan op basis van de omstandigheden en hoe beïnvloeden verschillende lichtomstandigheden, zoals natuurlijk licht versus kunstmatig licht, je techniek?
Ik fotografeer altijd handmatig. Ik pas zowel overdag als ‘s avonds de belichtingsdriehoek aan: het diafragma, iso en sluitertijd. Met de camera op de automatische stand is op zich niets mis mee, maar zeker voor avondfoto’s geeft dat voor mij minder optimale resultaten. Voor avond- en nachtfoto’s maak ik vaak eerst een of meerdere proefopnamen omdat ik veel te maken heb met contrastverschillen die ik overdag gemakkelijker in balans kan krijgen. Soms pas ik de witbalans aan, maar dat kan ik achteraf nog corrigeren. Het histogram op mijn display is een leidraad maar lang niet altijd zaligmakend. Veelal belicht ik, zowel overdag als ‘s avonds, 1 of 2 stops onder om overbelichting van sommige delen op een foto te voorkomen. De foto’s maak ik zowel in Jpeg als in RAW.
5. Hoe benader je compositie in je foto’s? Heb je een andere benadering voor nachtfotografie in vergelijking met dagopnames?
In aanleg is er geen verschil. Wel heb ik bij dagopnames meer ruimte voor compositie. ‘s Avonds en ‘s nachts heb ik, afhankelijk van het jaargetijde, soms veel last van straatverlichting wat soms vervelende bijeffecten geeft, denk aan lensflare, op de uiteindelijke foto.
6. Kun je een fotoshoot of project noemen dat voor jou bijzonder betekenisvol was, ongeacht het moment van de dag, en wat maakte dit project speciaal?
Dat zijn er in mijn herinnering twee. Een fotoshoot was eind vorig jaar tijdens sneeuwval. Ik heb toen een serie gemaakt in Leeuwarden, met het idee dat ik misschien weer een jaar moet wachten op sneeuw. Bovendien was er op dat moment een heel serene sfeer in de stad, mooi licht en een schouwspel, zoals ik het noem, waar ik ontroerd van werd. Ik begon om 22.00 uur ’s avonds en ging door tot 04.00 uur. De tweede fotoshoot was in Harlingen. Ik besliste pas op het laatste moment om naar Harlingen af te reizen en maakte in 1,5 uur een serie foto’s rondom de haven. Het licht, het krijsen van de meeuwen, in de verte de contouren van 2 waddeneilanden en het geluid van de klotsende golven, voor mij is dat het paradijs. En tussendoor natuurlijk wat op de plaat gezet. Fotograferen is niet alleen foto’s maken, maar ook beleving en gevoel. Soms kom ik met niets thuis, maar de indrukken blijven wel hangen.
7. Welke post-processing technieken gebruik je om de sfeer en details in zowel je dag- als nachtfoto’s te optimaliseren?
Voor de nabewerking gebruik ik een professioneel fotobewerkingsprogramma, waarmee ik o.a. de hooglichten, en het contrast iets verbeter. En ik verwijder in voorkomende gevallen de ruis. Soms komt een foto beter uit met koelere kleuren en soms met wat warmere kleuren. Veelal is dat ook een kwestie van smaak. Ik bewerk mijn foto’s dus wel, maar ik manipuleer niet. En alles moet heel scherp zijn. Niet scherp is weggooien. Wat ik in werkelijkheid zie, is ongeveer wat op de foto staat.
8. Wat hoop je te bereiken met je fotografie op de lange termijn? Zijn er bepaalde thema’s of stijlen die je nog wilt verkennen of perfectioneren?
De komende jaren probeer ik mij te verbeteren in avondfotografie, maar ook landschaps- en dierfotografie heeft mijn belangstelling. Het is al met al een leercurve. Veel oefenen, kijken naar andere foto’s en soms ook de moed opbrengen om foto’s weg te gooien. Bovendien laat ik soms foto’s zien aan andere fotografen met de vraag wat er beter kan. Hier gaat het dan niet om smaak maar meer om de kwaliteit van de betreffende foto.
9. Hoe zie je de rol van fotografie in jouw leven, en wat hoop je dat jouw beelden overbrengen aan de kijkers?
Fotografie is voor mij een prettige en interessante tijdsbesteding. In zekere zin is het ook een therapie. En je komt nog eens ergens en je let steeds meer op details en composities. Naast fotografie heb ik vele andere passies, zowel actief als passief, maar fotografie neemt wel een belangrijke plaats in. Wat de beelden betreft, of je nu een leek bent of de beste fotograaf, een ieder heeft wel een voorkeur voor een onderwerp en smaken verschillen. Maar mij gaat het ook om compositie, scherpte, goede belichting, details in de foto en vaak ook het moment pakken. Soms ga ik een paar keer naar een plek, maar kom ik met niets thuis. Een ‘kiekje’ nemen is iets anders dan een foto maken. Het kost soms tijd, voorbereiding, investering en geduld voordat je de foto hebt die je graag wilt hebben. Dat zien mensen vaak niet aan een foto, maar ik hoop dat ik met deze informatie het een en ander heb kunnen overbrengen. Ten slotte: met een dure koekenpan ga je nog niet beter koken, tenzij je een goede kok bent. Zo is het met fotoapparatuur ook.