Door Kazemattenmuseum
Vanaf de eerste werkzaamheden in 1928 groeide Kornwerderzand uit tot een grote bouwput. Foto 1 toont links in de eerste linie de heimachines voor kazemat II (ten noorden van de rijbaan) en kazemat IV (ten zuiden van de rijbaan). Van kazemat XIV is de grondplaat al zichtbaar (de grijze rechthoek links boven de onderste heimachine).
De kazematten liepen in de oorlog weinig schade op. Echter dit is wel gebeurd bij de sluizen. De innovatieve sluizen in de zg โknik van Lorentz’, hebben de meidagen en de verdere oorlog ongeschonden doorstaan. Uit wraak voor de Duitse nederlaag werden de 12 heftorens van de sluizen in 1945 vernield (foto 2). Meteen na de oorlog is begonnen met het herstel van de sluiscomplexen (foto 3).
Naast eisen aan kazematten en sluizen, bepaalde het Ministerie van Oorlog dat de brug op Kornwerderzand een draaibrug moest worden, zodat deze nooit het schootsveld kon belemmeren en een vijand zich er niet achter kon verschuilen. Foto 4 (1932) toont de brug in aanbouw, met rechts de huizen en uiterst rechts het kerkje van Kornwerderzand.
Toen in de meidagen 1940 Duitse troepen oprukten richting de Afsluitdijk, hebben Nederlandse militairen de zuidelijke brug opengedraaid en met explosieven uit zijn geleiderails laten ontsporen. Voor de aanvallers uit, trokken Nederlandse militairen met vrachtwagens en bussen uit de noordelijke provincies richting Kornwerderzand. De voertuigen mochten het schootsveld niet belemmeren en werden in het water gereden. De soldaten konden via de schutsluis naar de eerste linie komen, om vervolgens door te trekken naar Noord-Holland.
Foto 5 toont de opengedraaide brug. Links naast het beschadigde brugwachtersgebouw enkele soldatenbarakken. Rechts naast het lege bruggenhoofd (gemaakt voor een eventuele spoorbrug) ligt kazemat II. In het water drijft een autobus.
Op foto 6 Duitse voertuigen vanuit de richting Noord-Holland moesten voor de vernielde brug rechtsaf de havendam op. Op de foto rijden ze richting kazemat V. (Op de achtergrond kazemat IV en het brugwachtersgebouw.
Vervolgens via de noodbrug over de schutsluis (foto 7), gezien vanaf kazemat VI met rechts op de achtergrond de Friese kust en links een strook Afsluitdijk). Hier is het vrije schootsveld vanuit kazemat VI goed te zien.
Foto 8 is gezien vanaf de overkant met links nog een stukje van de noordelijke kanonkamer van kazemat VI zichtbaar. Achter de soldaat het naambordje van de brug โGeneral Feldt brรผckeโ, om vervolgens hun weg te vervolgen naar Friesland. Links een reclamezuil van het vernielde Caltex benzinestation. De Duitse voertuigen zijn net de vernielde resten van de woningen van Kornwerderzand voorbijgereden. Op de voorgrond de opengedraaide brug.
Na de Duitse capitulatie werd de brug op Kornwerderzand opgeblazen door terugtrekkende Duitsers. Waarbij deze in de scheepvaartzone kwam te liggen (foto 11 uit 1945) met op de achtergrond de in de oorlog herbouwde huizen van Kornwerderzand.
