De geschiedenis van de Koudumer broers Lolke en Sjoerd Postma, die in 1889 naar Argentinië emigreerden, is een aangrijpend voorbeeld van de hoop en teleurstelling die veel Friese emigranten in die tijd ervoeren. Hun verhaal moet worden geplaatst tegen de achtergrond van armoede en werkloosheid in Friesland aan het einde van de negentiende eeuw. Veel gezinnen, waaronder dat van de Postma’s, werden gelokt door beloften van een beter bestaan in Zuid-Amerika, waar goedkope grond, werk en een nieuwe toekomst in de landbouw in het vooruitzicht werden gesteld.
Lolke (geboren 1852) en Sjoerd (geboren 1855) waren zonen van schoenmaker Tjeerd Postma uit Koudum. Beide broers waren arbeiders en hadden jonge gezinnen toen zij besloten te emigreren. Op 4 juni 1889 vertrokken zij met hun gezinnen vanuit Rotterdam met het stoomschip Schiedam. Na een reis van ongeveer vijf weken kwamen zij op 9 juli 1889 aan in Buenos Aires. De emigratie was onderdeel van een bredere beweging: meerdere Koudumer gezinnen vertrokken rond dezelfde tijd naar Argentinië. De verwachtingen waren hoog, maar de realiteit bleek vaak hard en onvoorspelbaar.
Lolke Postma trouwde in 1875 met Marij (Maria) van der Sluis. Hun gezinsleven vóór emigratie werd al gekenmerkt door tragiek: meerdere kinderen overleden op jonge leeftijd. Uiteindelijk vertrok het gezin in 1889 met twee dochters en een zoon naar Argentinië. Kort na aankomst sloeg het noodlot opnieuw toe. Eerst overleed hun zoontje Tjeerd. Niet lang daarna werd Lolke zelf ziek en stierf binnen enkele weken. Zijn overlijden betekende het einde van het emigratie-avontuur voor zijn gezin.
De weduwe Postma bleef berooid achter in een vreemd land. Dankzij hulp van anderen – waarschijnlijk via de Nederlandse gemeenschap en consulaire steun – kon zij uiteindelijk terugkeren naar Nederland. Nog in december 1889 vestigde zij zich weer in Koudum met haar twee overgebleven dochters. Daar probeerde zij haar leven opnieuw op te bouwen, eerst bij haar schoonvader en later zelfstandig. Haar verdere leven bleef moeilijk: ze verhuisde nog korte tijd naar Den Haag, maar keerde weer terug naar Koudum, waar zij in 1897 overleed.
Sjoerd Postma was in 1880 getrouwd met Gatske de Vries. Ook zij hadden meerdere kinderen, van wie er al vóór de emigratie één jong overleed. In 1889 vertrok het gezin met drie kinderen naar Argentinië. Een week na aankomst in Buenos Aires voltrok zich een tragedie: Sjoerds vrouw Gatske zakte plotseling in elkaar en overleed ter plekke. Sjoerd bleef achter met drie kinderen. Kort daarna werd zijn zieke zoontje opgenomen in een ziekenhuis en het kind stierf eveneens. Deze tragische gebeurtenissen weten we dankzij een in het Nieuw Advertentieblad geplaatste brief van Wouter Wouters, ook een Koudumer die naar Argentinië emigreerde.
De gebeurtenissen tonen de extreme kwetsbaarheid van emigranten: gebrek aan medische zorg, taalproblemen en slechte leefomstandigheden maakten hen bijzonder kwetsbaar. De situatie werd verder verergerd door het ontbreken van een sociaal vangnet. Sjoerd Postma bleef wel in Argentinië. Hij werkte enige tijd als arbeider, onder andere bij de aanleg van een spoorlijn in Villa Mercedes. Die plaats was in 1875 via een spoorlijn verbonden met Buenos Aires. Vanaf 1890 werd de spoorlijn in noordwestelijke richting uitgebreid.
Ook later bleef het noodlot hem achtervolgen. Een van zijn dochters overleed in Argentinië op zevenjarige leeftijd door verdrinking. Ondanks deze verliezen wist Sjoerd te overleven en bleef hij werken. Uit een volkstelling blijkt dat hij in 1895 nog in Argentinië woonde, samen met zijn dochter Sjoukje. Hij werkte toen als ‘peón’ (arbeider). Wat er daarna met hen gebeurde is onbekend; er zijn geen aanwijzingen dat zij ooit naar Nederland terugkeerden.
De geschiedenis van de Koudumer broers Lolke en Sjoerd Postma laat zien hoe riskant emigratie naar Argentinië aan het eind van de 19e eeuw was. Wat begon als een zoektocht naar een beter bestaan eindigde voor beide broers in een tragedie. Lolke overleed al snel, waarna zijn vrouw terugkeerde naar Nederland. Sjoerd verloor zijn vrouw en meerdere kinderen, maar bleef in Argentinië en probeerde daar een bestaan op te bouwen.
Hun verhaal is waarschijnlijk representatief voor veel emigranten uit die tijd: gelokt door hoop, maar geconfronteerd met ziekte, armoede en onzekerheid. Het benadrukt dat emigratie geen garantie was op verbetering, maar vaak gepaard ging met grote persoonlijke offers en risico’s.
© Jelle van der Meulen
Dit artikel is een bewerking van een pagina over de emigratie van de gebroeders Postma naar Argentinië op de website van Histoarysk Koudum.