We wonen nu bijna tien jaar in Koudum en nog steeds zijn we ontzettend blij met onze keus voor Friesland en dan speciaal dit dorp, al was het dan een beetje toevallig dat we daar terecht kwamen. Friesland neemt ook wel een uitzonderlijke positie in Nederland in, al weet ik best dat het idee dat Friesland de enige provincie is met een sterke eigen identiteit grotendeels een mythe is. Maar het is onmiskenbaar dat Friesland unieke troeven in handen heeft die nergens anders in Nederland in die combinatie voorkomen.
De Friese taal is natuurlijk een verhaal apart, maar bijvoorbeeld ook de Friese meren met de daarbij behorende watersportactiviteiten. En naast schaatsen en skûtsjesilen heeft Friesland nog een aantal volkssporten behouden en verheven tot provinciale trots, zoals het kaatsen en het fierljeppen. Dat merkte ik bijvoorbeeld weer eens goed toen we met familie uit Leiden bij het fierljeppen in It Heidenskip waren. Wedstrijden van de tweede en derde klasse, maar schoonfamilie keek haar ogen uit en bewonderde de sprongen van onder anderen Nynke Klijn Velderman uit Koudum! Geen wonder dat Friesland van zijn cultuur en streekproducten ook een sterk, commercieel merk gemaakt heeft, dat niet alleen regionaal, maar zelfs landelijk grif aftrek vindt.
Dat kwam ons vooral in de eerste jaren wel goed uit, als we vanuit Koudum vrienden en bekenden ‘in het westen’ bezochten. Dan stelden we een ‘Fries Pakket’ samen van Fries suikerbrood (natuurlijk van onze plaatselijke bakker), Fryske dúmkes, een klein flesje Berenburg of flesjes bier van Us Heit, en soms iets als een Fries bootvlaggetje, een pompeblêdsleutelhanger of een kaars met de Friese vlag erop. In het begin zat daar ook nog wel eens een flesje ‘Oer de wjuk’ bij, het speciaal bij de weduwe Joustra gemaakte Koudumer Beantsje Elixer, met die gifgroene kleur en een echt ‘Koudumer beantsje’ in de fles. Helaas wordt dat Koudumer product niet meer gemaakt, wat het moeilijker maakte om het Fries pakket een zo Koudums mogelijk tintje te geven.
Maar dat zo’n pakket erg in de smaak viel, hoorden we laatst nog eens, toen ik zelf een ‘Leids Pakket’ kreeg. Het was ter gelegenheid van een verjaardag, maar er werd speciaal bij gezegd dat ze hun best gedaan hadden omdat wij ‘altijd’ zo’n leuk Fries Pakket cadeau gaven. En zo kreeg ik dus een Leids Pakket. Met Leidse biertjes, in Leiden gemaakte chocola én met maar liefst vier deeltjes uit de Leidse Literaire Reeks. Dat was een exclusieve serie van kleine, literaire boekjes met korte verhalen over de stad Leiden. Deze verzamelobjecten zijn of waren uitsluitend verkrijgbaar bij specifieke Leidse boekhandels. De boekjes bevatten speciaal geschreven bijdragen van bekende schrijvers die wat met Leiden te maken hebben of hebben gehad.
Nou, zoiets is aan mij wel besteed. De vier boekjes die ik kreeg zijn geschreven door Ilja Leonard Pfeijffer, Nico Dijkshoorn, Franca Treur en Christiaan Weijts. Het verhaal van Ilja Leonard Pfeijffer heet ‘Karakters’, met als ondertitel ‘Brief aan mijzelf op jongere leeftijd’. Het is een prachtig verhaal uit de studietijd van Ilja Pfeiffer. Hij schrijft humoristisch over diverse professoren en was erg onder de indruk van het eerste college Latijn van Rudi van der Paard. Deze universitaire docent sprak twee uur lang over de eerste drie woorden van de Aeneis van Vergilius (‘Arma virumque cano’). Een onvergetelijke ervaring voor de jonge student.
Maar vooral gaat het over hoe hij in een politiecel van het bureau aan de Langegracht terechtkwam. Hij werd namelijk door de filiaalhouder van de Slegte in Leiden betrapt op het stelen van “een beduimelde teksteditie van de Karakters van Theophrastius” die hij nog niet had en werktuigelijk in zijn binnenzak stopte. “Het kostte nog geen tien gulden. Het was ook geen stelen. Het was een koekje van een schoteltje pakken.” De student vindt het dan ook flauw dat hij in de kraag gevat wordt. “De filiaalhouder dacht daar duidelijk heel anders over. Trillend en zwetend van opwinding belde hij de politie alsof hij zojuist eigenhandig een machtig drugskartel had opgerold.”
Franca Treur schreef het verhaal Armaturam Dei, over een gelovige Zeeuwse studente psychologie tijdens haar eerste studieweken in Leiden, waarin ze zich aansluit bij de reformatorische studentenvereniging Armaturam Dei. De overgang naar de universiteit zorgt voor een botsing tussen haar strenggelovige achtergrond en de seculiere studentenwereld. Ook een prachtig verhaal.
De Leidse Literaire Reeks, door Onno Blom in 2014 gestart, bestaat al lang niet meer. Ondertussen fantaseer ik erover of het niet mogelijk zou zijn om zulke boekjes te maken met Koudumer verhalen. Nee, verhalen over de universitaire wereld worden het dan niet, maar waar kom je dan wel op uit? Zou er niet een Koudumer kunnen zijn die als een Friese Simon Carmiggelt verhalen optekent op het terras van Tarantella? Of kroegverhalen – ik heb ze horen vertellen – uit de tijd dat Aart en Hinne kastelein waren bij Spoorzicht? Misschien Friese veldverhalen à la Rink van der Velde?
Maar nee, dat moet toch moderner kunnen. Moderne Koudumer verhalen om een ‘Koudumer Pakket’ mee te kunnen updaten. De schrijvers zijn er vast wel.
© Jelle van der Meulen