Door Hans van Tellingen, directeur Strabo bv en deskundige retailconsumentengedragsonderzoek
Help, de energiekosten stijgen! En niet zo’n beetje ook. De adviesprijs voor Euro Loodvrij is inmiddels zo’n E 2,55 en het einde van de stijging is nog niet in zicht. Hetzelfde geldt natuurlijk voor de gasprijs. Als je deze niet hebt vastgezet, volgen er onaangename financiële verrassingen.
Schuld van Putin en Trump?
De situatie lijkt op die van 2022, nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen. Nu is de eerste reflex, zeker bij ‘progressieve’ partijen, dat dit ligt aan de oorlog. Eerst Putin (in 2022) en nu Trump en Netanyahu (2026). Maar is dat wel terecht? Zijn de energiekosten in Nederland niet onnoemelijk hoog in vergelijking met andere landen vanwege torenhoge belastingen? En is de overheid dus niet degene die het meest verdient aan de gestegen energiekosten? En misbruikt onze nieuwe premier Jetten de situatie niet om toch weer te pleiten voor de onhaalbare en onbetaalbare energietransitie?
Faillissementen
Gestegen energiekosten zijn met name problematisch voor mensen met een kleinere beurs. Een paar honderd euro extra per maand aan energiekosten en een paar honderd euro extra aan voedsel hakken erin. Als gevolg van de gestegen energiekosten stijgen de prijzen in de supermarkt namelijk óók, de inflatie stijgt vrolijk mee.
En als je veel auto moet rijden, zijn de kostenstijgingen ook niet gering. Mensen kunnen gewoonweg niet meer rondkomen. Persoonlijke faillissementen en hongersnood onder de bevolking zijn nakende. En ook bedrijven, de grootste bijdragers aan de schatkist, kunnen in grote problemen komen. Faillissementen zijn het gevolg.
Het nieuwe kabinet is verantwoordelijk voor dit onverantwoordelijk beleid
Het is het beleid van onze overheid dat dit leed veroorzaakt. Natuurlijk, vanwege ontwikkelingen in de wereldpolitiek stijgen de energieprijzen. Maar de overheid profiteert mee. En profiteert nog het meest. En dat geldt met name voor Nederland, waar het belastingaandeel in de prijs aan de pomp schrikbarend hoog is. Veel hoger dan in andere landen.
Een rekensom?
Op 19 maart 2026 bedraagt de gemiddelde landelijke adviesprijs voor Euro 95 volgens United Consumers ongeveer € 2,55 per liter. 43% van dit bedrag betreft de productie (ruwe olie plus raffinage en transport), er is 7% marge (voor het tankstation, de oliemaatschappij en de distributie-activiteiten), 33% betreft accijns (circa € 0,85 vast per liter) en 17% is BTW (€ 0,44). Dat betekent, dat ongeveer de helft van elke liter die je tankt, direct naar de overheid gaat. Nu is de accijns een vast bedrag, maar de 17% BTW wordt geheven over het totaalbedrag, niet alleen over de accijns. Het is belasting op belasting. Dat houdt in dat duurdere benzine leidt tot veel hogere belastingen voor bedrijf en consument en tot hogere inkomsten voor de schatkist.
De overheid profiteert dus het meest van de hogere energieprijzen
Nu ging de accijns in 2022 tijdelijk iets omlaag in een vlaag van onvoorziene empathie van minister Kaag destijds, maar per 1/1/2026 is de accijns weer terug op het oude niveau. Op deze wijze incasseert Den Haag bij een prijsstijging van 40 cent van de inkoop (productie en marge) al snel honderden miljoenen extra per maand. Dat is dus een verdienmodel.
Het kabinet Jetten geeft dat ook gewoon toe. Onze premier wil dan ook wachten met compensatie aan bedrijven en burgers, want dat zou slecht zijn voor de zogenaamde energietransitie. Wind en zon krijgen dus voorrang.
Nu weten wij allemaal waar dat voorrangsbeleid (aan wind en zon) in Spanje en Portugal tot heeft geleid vorig jaar. Beide landen zaten (soms meer dan) een dag zonder stroom. Met alle rampzalige gevolgen (inclusief het overlijden van mensen, zoals hartpatiënten) van dien, economisch én maatschappelijk. Nu is de zon in Nederland sowieso schaars gezaaid, maar alternatieve energiebronnen zetten sowieso te weinig zoden aan de dijk. En deze zijn vaak helemaal niet zo groen. Daar is op OpinieZ al veel over geschreven. Maar het belangrijkste is dat er geen stabiele energievoorziening mogelijk is met alleen wind en zon. Het waait niet altijd en de zon schijnt ook niet altijd uitbundig. Deze alternatieve energiebronnen zijn dus hooguit aanvullend inzetbaar. We zullen dus nog even door moeten gaan met fossiele brandstoffen én met kernenergie, de enige alternatieve energiebron die wél krachtig en stabiel is.
En wat moet je dan wel doen?
Het is in alle opzichten mogelijk om een beter beleid te voeren. Ik geef een aanzet.
Verlaag de belastingen
Nu is het uiteraard mogelijk om huishoudens en bedrijven te ondersteunen met subsidie, teneinde de stijgende energieprijzen te compenseren. Maar is dat wel een goed idee? Niet echt. Het betreft namelijk een socialistische reflex. Die altijd zal leiden tot meer regelgeving en meer ambtenaren. Veel beter is het om de belastingen te verlagen. Te beginnen met belastingen op energie, de accijns. Het is namelijk zo, dat met elke huidige prijsstijging van de energiekosten de overheid meeprofiteert, zoals hiervoor al beschreven, vanwege de vermeerdering van de energieprijs met de BTW. Daarom pleit ik voor een lagere accijns én een lagere BTW (het liefst tijdelijk naar ‘nul’), zodat de energiekosten gaan dalen.
De inflatie gaat dan ook dalen
Dat is fijn voor autorijders en voor huishoudens en ondernemers met hoge gas- en elektriciteitsrekeningen. Maar het gaat om veel meer dan dat. Lagere energieprijzen betekenen ook lagere productiekosten bij de bedrijven. En dus óók lagere prijzen in de winkel voor producten. Met als gevolg een lagere inflatie. Dat is beter voor de economie. Maar óók voor de portemonnee van (ook) de minderbedeelden. Als dan ook nog de BTW op essentiële etenswaren wordt verlaagd of zelfs naar nul procent gaat, dan wordt het leven nóg betaalbaarder.
En hé, op bijna miraculeuze wijze worden zo ook vele faillissementen voorkomen. En dus ook persoonlijke drama’s voor de ondernemer en zijn gezin. Met een belastingverlaging (of beter: een tijdelijke verlaging naar ‘nul’) wordt een hoop leed voorkomen.
En wie betaalt dat?
Welnu, in eerste instantie lijkt de overheid minder belastinginkomsten te genereren op deze wijze. Maar de schade die wordt voorkomen (faillissement van bedrijven, persoonlijke faillissementen, mensen aan de armoedestaf, honger, veel meer uitkeringstrekkers, et cetera) is vele malen groter. Het is nu even investeren voor de overheid, maar uiteindelijk worden de vruchten geplukt van de belastingverlagingen. Die in ons aller voordeel zijn. De minima profiteren. Maar ook de middengroepen, de hogere inkomens, maar met name ook de mkb’er. Zij zijn de ruggengraat van de samenleving en zijn de grootste werkgever van de maatschappij. 64% van de werknemers werkt immers bij een mkb-organisatie. Ondernemers zijn de grootste financier van de overheid qua belastinginkomsten.
En dan die oorlog in Iran?
Laten we hopen dat de oorlog snel wordt beëindigd. De wereld wordt een betere plek met meer vrede en minder terrorisme zonder Iraanse ayatollahs. Echter, de wereldpolitiek ligt voor een groot deel buiten het bereik van Nederland en de Nederlanders. Maar de energiekosten voor bedrijven en burgers is wél iets wat ons kabinet significant kan beïnvloeden door deze fors naar beneden bij te stellen. Burgers varen er wel bij. Net als bedrijven. Daarom mijn oproep aan premier Rob Jetten: stop met uw ideologisch handelen inzake de energietransitie en wat dies meer zij. Deze is, in ieder geval in dit tempo, onhaalbaar. Tot die tijd kunt u het land redden door de accijns en de BTW op energie fors te verlagen of zelfs (tijdelijk) naar ‘nul’ te brengen. Dank u!
_______________________
*) Hans van Tellingen is auteur, spreker, economisch geograaf, retail-en vastgoedspecialist, DGA van winkelgedragsonderzoeker Strabo bv en schreef de bestsellers ‘#WatNouEindeVanWinkels’, ‘Waarom Stenen Winkels Winnen’ en ‘Retail is Mensenwerk’.
**) Dit blog is op 21 maart 2026 ook gepubliceerd op de site van OpinieZ.