Het was het bestuur van de Fryske Akademy dat in 1951 een speciale commissie de opdracht gaf om uit te zoeken welke Friestalige namen het beste passen bij de dan bekende Nederlandse namen. In 1952 wilde de toenmalig burgemeester van Bolsward, Jan Bruinsma (maart 1946 – januari 1957, zie elders), zijn stad als eerste in de provincie ook een Friese naam geven. In een korte bijeenkomst op de burgemeesterskamer van het stadhuis stelde een ambtenaar desgevraagd voor om deze als Boalsert vast te stellen, want de dichter Gysbert Japix had die naam gebruikt.. Binnen een minuut had Bruinsma, buiten college en raad om, besloten: dat doen we!
De discussie in Fryslân over plaatsnamen is al oud. Wie herinnert zich niet dat toen naast Staveren de naam Stavoren werd geopperd, dat voorstel tot een breed debat leidde. Het was de vader van de huidige burgemeester van Leeuwarden, Bernhard van Haersma Buma, die zich op goede gronden hard maakte voor de naam Staveren (zijn geboorteplaats). Toch werd het Stavoren. Toen ik onlangs sprak met Sybrand, de zoon, wist hij nog van die discussies, maar, zei Sybrand, de naam Staveren staat wel op zijn graf gememoreerd, dat wilde hij..
De discussie over plaatsnamen op de borden bij de toegang tot dorpen en steden is nu opnieuw actueel.
Zo ook is een discussie over de Friestalige naam voor Bolsward opnieuw aan de orde. Het is uiteraard aan het college en de gemeenteraad van SWF om daar al dan niet iets mee te doen. Het voorbeeld van het gemak waarmee in 1952 tot de naam Boalsert werd besloten, een ondoordacht burgemeesterlijk besluit, staat symbool voor de manier hoe gemakzuchtig vaak voorbij wordt gegaan aan ter zake doende taalkundige en historische gegevens. Ook werd het argument ‘het is nu eenmaal zo’ veel gehoord, zonder daarbij terug te gaan naar de historische oorsprong en de betekenis van de naam.
Toen het besluit van de burgemeester om als Friese naam voor Bolsward ‘Boalsert’ vast te stellen, bracht dat veel onbegrip, ook intern, met zich mee. Het argument van de betreffende ambtenaar was dat Gysbert Japix, de grondlegger van de Friese schrijftaal en geboren Bolswarder, deze naam in zijn dichtwerk had genoemd, hetgeen dus niet zo was.
Vervolgens zal met name de Friese dichter Eeltje Halbertsma, getrouwd met een Bolswarder burgemeestersdochter, in de eerste helft van de 19e eeuw deze naam in zijn werk gaan gebruiken (‘De Boalserter Merke’). Vooral toen hij met zijn broer Joost in 1822 de Lapekoer gebundeld uitgaf als eerbetoon aan het werk van Gysbert Japix, werd de als dichterlijke vorm bedoelde naam Bôalsert opnieuw geïntroduceerd. En, ja, inderdaad, met een dakje boven de o, een accent circonflexe! Gysbert had die dichterlijke naam voor Bolsward bedacht, maar ook maakte hij in zijn dichtwerk gebruik van de naam Bolsert…
Merkwaardig dat als argument voor een plaatsnaam het kunstmatige en als poëtisch bedoelde woordje Bôalsert opdook. Om de naam Harlingen te veranderen in Lahringen, zoals Simon Vestdijk zijn geboorteplaats in zijn werk noemde, is natuurlijk kansloos. Maar in Bolsward werkte dat destijds blijkbaar niet zo.
Toen het bericht over de Friese naam wereldkundig werd, was de Fryske Akademy zeer verontwaardigd over de gang van zaken. Ze schreef op 13 mei 1952 aan de gemeente Bolsward:
‘De skriuwwize ‘Boalsert’ achte de kommisje net ferantwurde, om’t dy nóch op in tradysje berêst, nóch werjout hwat de folksmûle seit. Yn ferbân dêrmei hat de kommisje de goede Fryske skriuwwize fêststeld as ‘Bolswert’, in stavering dy’t yn de âlde Fryske oarkonden al foarkomt en troch de ieuwen hinne fierwei meast brûkt is. De folksmûle seit fansels ‘Bolsert’(net Boalsert), mar de kommisje wie fan betinken, dat der alles foar wie Bolswert te staverjen, om oan te jaan dat it hjir om -wert- namme gie…’
In 1958 en 1982 schrijft de Fryske Akademy inhoudelijk soortgelijke brieven aan de gemeente Bolsward: de Akademy vindt ‘it spitich dat men de foarm Bolswert net foar kar nommen hat…’; deze adviezen worden in de wind geslagen. Steeds weer onderbouwt de Akademy waarom Bolswert, naast Bolsert, de feitelijk juiste schrijfwijze hoort te zijn. Er wordt door de toenmalige bestuurders niet op gereageerd…
Dan wordt het 2008. Wanneer alle gemeenten, dus ook Bolsward, het verzoek van de landelijke overheid krijgen om allerlei basisgegevens, waaronder gemeentegrenzen en -namen (BAG, Basisregistratie Adressen en Gebouwen) vast te leggen, bespreekt het toenmalige college van burgemeester en wethouders op 28 oktober en 4 november tijdens het college-overleg ook het vastleggen van de Friese naam Boalsert. Wie deze notulen van de bijeenkomsten leest, zal zich hogelijk verbazen over de extreem nonchalante wijze waarmee er destijds mee is omgegaan.
‘ooit besloten//puur formaliteit//formeel vastleggen van wat er al is’…
Zo luidden de besluiten! Onvoorstelbaar en onverantwoord, dus!
Het mag duidelijk zijn dat de Friestalige naam voor Bolsward niet gebaseerd is op ook maar enige onderbouwing, niet een taalkundige, evenmin een historische. Lukraak is een enkel woordje uit een gedicht gebruikt, en dan ook nog foutief gespeld! Terwijl de basis voor dit zelfstandige naamwoord in feite simpel is: een wierde (vaak foutief terp genoemd) waarop ene Bodil (met diverse andere schrijfwijzen) woonachtig was, een naam die al in de 11e eeuw op de dan geslagen plaatselijke muntjes stond aangegeven.
Het ligt inderdaad voor de hand, zoals de Akademy al een aantal keren stelde, om de vorm Bolswert dan wel Bolsert als een verantwoorde Friestalige naam vast te stellen, hoeveel gemeentelijke rompslomp dat ook met zich meebrengt.
Wellicht zullen twee argumenten naar voren worden gebracht om deze onverantwoorde gang van zaken niet te doen keren. Ten eerste zal gedacht worden aan de kosten die dat met zich mee brengt. Borden, brieven en andere communicatiemiddelen dienen te worden herschreven: rompslomp en kosten dus. Ten tweede zal als argument worden aangevoerd dat ‘men’ gewend is geraakt aan deze naam. Hij is ingeslepen in het gebruik van de Friese plaatsnaam, en bij veranderen zal er opnieuw aan gewend moeten worden. De vraag is wat zwaarder weegt, de taalzuiverheid en de historische realiteit of het tegen alle logica in vasthouden aan een fantasienaam..
In 1952 wordt de officiële ‘Friese’ naam Boalsert door de burgemeester in zijn eentje vastgesteld en dan fout geschreven ook nog! Daarna blijft het gemeentebestuur doof voor een herhaaldelijk schrijven van de Fryske Akademy om er, op basis van reële argumenten, Bolswert of Bolsert van te maken. Waarna in 2008 het toenmalige college van burgemeester en wethouders nogmaals, op totaal onwetenschappelijke gronden en met naïeve argumenten, de fantasienaam Boalsert definitief vastlegt, nemen de officiële instanties die over.
© Willem Haanstra, maart 2026