Bij de opening van de expositie ‘Een eeuw Koudumer middenstand’ op woensdagavond 21 januari 2026 stond Galerie Lytse Skientme aardig vol. Oud-supermarkteigenaar Jelle de Jong opende de expositie door een gaper te onthullen. Deze gaper hing 100 jaar geleden aan de gevel van Hoofdstraat 24 waarin toen een drogisterij was gehuisvest.
Jan de Vries, voorzitter van Histoarysk Koudum, had in zijn welkomstwoord al uitgelegd wat er zoal gebeurd was met de gaper. Het beeld was al lang niet meer zichtbaar in het dorpsbeeld van Koudum, maar is wonder boven wonder bewaard gebleven. De expositiecommissie van Histoarysk Koudum gaf het een prominente plaats op de expositie. Aan het eind van zijn praatje sprak De Vries een grote wens uit van Histoarysk Koudum: een eigen museum. Er is namelijk genoeg materiaal in het archief van Histoarysk Koudum om permanent de geschiedenis van Koudum te laten zien.
Zelf mocht ik iets vertellen over de expositie ‘Een eeuw Koudumer middenstand’. Die Koudumer middenstand was een van de redenen dat Brigitte en ik in 2016 naar Koudum verhuisden. Niet voor niets schreef ik in mijn eerste ‘Overpeinzing uit Koudum’ onder andere: “voor zo’n klein plaatsje als Koudum mogen we niet klagen over onze winkelstraat, want welk dorp van nog geen 2700 mensen heeft naast een supermarkt ook nog een echte bakker, slager en groenteboer? En als ik het over de winkels in Koudum heb, kan ik nog een hele opsomming maken. We hebben namelijk een drogist, een fietsenmaker, een boekhandel, een viswinkel, een kringloopwinkel plus een tattooshop en een fijn bloemenwinkeltje.”
Dat schreef ik alweer een paar jaar geleden en de tiid hâldt gjin skoft, dus er is alweer het een en ander veranderd. En zo had ik ook, toen ik naar Koudum verhuisde, niet kunnen denken dat ik zoveel plezier zou krijgen aan de historie van Koudum.
Dat begon zo’n vier, vijf jaar geleden, toen ik bij toeval brieven onder ogen kreeg van ene Lolke Dokkum, een jongen uit Koudum die in 1882-1883 voor onderwijzer leerde op een internaat in Nijmegen. Dat kon hij niet afmaken, omdat hij in 1883 op 14-jarige leeftijd overleed. Op de website van Histoarysk Koudum is zijn hele verhaal te lezen, dankzij zo’n honderd brieven die bewaard zijn gebleven.
Deze Lolke Dokkum was de eerste zoon van een Lolke Dokkum die in 1872 van Warns naar Koudum verhuisde en hier een manufacturenzaak begon. Niet alleen zijn eerstgeboren zoon overleed vroeg. Nadat hij twee keer weduwnaar geworden was, trouwde hij in 1893 met de 19 jaar jongere Tjerkje de Vries uit Koudum. Ze kregen twee dochters: Antje in 1894 (-1976), links) en Gerbrig in 1901 (-1978, rechts). Ze werden later de ‘Dames Dokkum’ genoemd.
Deze ‘Dames Dokkum’ sloten, precies een eeuw nadat hun vader begonnen was, de manufacturenzaak in 1972. Dat verhaal staat nu ook op de website van Histoarysk Koudum en is in verkorte vorm opgenomen op het bord ‘Een eeuw manufacturenzaak van de familie Dokkum’ dat op de expositie hangt.
Een jaar nadat ik me gebogen had over Lolke Dokkum, was ik druk bezig met een tiental Koudumer gezinnen die in 1889 naar Argentinië emigreerden. Uit pure armoede, en niet vanwege allerlei vage complottheorieën op grond waarvan er nu Nederlanders naar Zuid-Amerika emigreren. Al was de belofte van een beter leven in Argentinië in 1889 achterafgezien een belofte die zeker niet voor iedereen uitkwam.
Wel voor Jan Koornstra – die zich later in Argentinië Juan Koornstra ging noemen. Jan was een zoon van de Koudumer slager Rinze Hiddes Koornstra. Deze Rinze Koornstra was in 1814 in Balk geboren en in 1850 met zijn gezin naar Koudum verhuisd om daar zijn slagerij voort te zetten. Van zijn zoon Jan die naar Argentinië emigreerde weten we zoveel dat daar een aparte pagina op de website van Histoarysk Koudum van gemaakt is. Ook over zijn zoon Metten is een interessante pagina op de website van Histoarysk Koudum te vinden. Die had zo’n boeiend leven als christen-socialistische beheerder van diverse Militaire Tehuizen, dat er zelfs een Friese roman over hem geschreven is.
Maar over zoon Hidde, die de slagerswinkel van zijn vader heeft overgenomen, weten we nauwelijks iets. Hij heeft dan ook geen aparte pagina op de website van Histoarysk Koudum, maar is onderdeel van de pagina over ‘Een eeuw slagers in Koudum’. Slagerij Koornstra heeft meer dan een eeuw bestaan. De laatste slager Koornstra in Koudum was Hidde Rinzes Koornstra (1921-2020), een achterkleinzoon van de Koornstra die zich halverwege de 19e eeuw in Koudum vestigde. Aan de gevel van slagerij Koornstra, Smidsweg 28, hing in de vorige eeuw een uithangbord, dat nu op de expositie hangt.
De expositie van Histoarysk Koudum is gratis te bekijken van 22 januari tot 14 februari 2026 in Galerie Lytse Skientme, Hoofdstraat 26, Koudum. Open op donderdag, vrijdag, zaterdag 13 – 17 uur.
© Jelle van der Meulen