Door Wetterskip Fryslân
Wetterskip Fryslân houdt goed grip op de muskusrat in Fryslân. Het aantal gevangen muskusratten in 2025 daalde zelfs naar het niveau van de jaren zeventig. Terwijl het landelijke aantal vangsten steeg. In het afgelopen jaar vingen we 86 muskusratten en één beverrat.
Muskus- en beverratten vormen een bedreiging voor onze veiligheid, omdat ze gangen en holen in dijken en oevers graven, en voor de natuur. In 2025 werden er in Fryslân en een deel van het Groninger Westerkwartier in totaal 86 muskusratten gevangen, in 2024 waren dit er 357. De extra inzet (meer velduren) van bestrijders in het noordoostelijk deel van de Fryslân in voorgaande jaren werpt nu zijn vruchten af. In dit deel bevond zich de grootste populatie muskusratten. De meeste dieren zijn hier in 2023 en 2024 gevangen. Hierdoor kon de populatie in Noordoost-Fryslân niet verder groeien. De situatie daar is nu, net als in de rest van de provincie, onder controle. In natuurgebied It Swin bij Harich vingen we in 2025 één beverrat; in 2024 was er ook één beverratvangst (Fochteloërveen).
Bijzondere vangst op Schiermonnikoog
Bijzonder is dat er eind 2025 één muskusrat op Schiermonnikoog is gevangen. De laatste muskusratvangst op Schiermonnikoog was in 2013. Mogelijk is het dier tijdens de migratieperiode van de vaste wal naar het eiland gezwommen. Muskusratten staan erom bekend uitstekende zwemmers te zijn en kunnen aanzienlijke afstanden (ongeveer 20 kilometer in twee dagen) afleggen. Met eDNA-onderzoek uit watermonsters is de muskusrat opgespoord. Daarna hebben bestrijders een aantal weken in de gaten gehouden of er nog meer muskusratten op het eiland verbleven. Dat was niet het geval.
Laagste resultaat sinds 1976
Volgens ons dagelijks bestuurslid Monique Plantinga zijn de vangstresultaten van 2025 heel goed. ‘Dit is het laagste resultaat sinds 1976; in dat jaar werden 23 muskusratten gevangen.’ De muskus- en beverratbestrijding blijft volgens Plantinga ook in de toekomst belangrijk: ‘De populatie muskus- en beverratten in ons werkgebied is nu beheersbaar. Ook de komende jaren moeten we in het veld blijven monitoren en voorkomen dat dieren vanuit andere delen in Nederland naar Fryslân trekken. Bovendien hebben we te maken met andere invasieve soorten, zoals rode Amerikaanse rivierkreeft, reuzenberenklauw, grote waterteunisbloem en grote waternavel. Deze soorten zijn net als muskus- en beverratten een bedreiging voor de veiligheid van onze waterkeringen, de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Samen met onze partners gaan we de komende jaren exoten bestrijden, waarbij we ook oog hebben voor preventie, beheer en dierenwelzijn.’
Populatie onder controle
We vingen in de afgelopen zeven jaar in haar beheergebied elk jaar gemiddeld 0,01 muskusrat per kilometer watergang. Dat betekent dat de populatie onder controle is en dat de muskusrat in feite is teruggedrongen uit Fryslân en het Groninger Westerkwartier.
eDNA-methode
Bij het opsporen en monitoren van muskusratten in Fryslân speelt het gebruik van eDNA-onderzoek een belangrijke rol. We kunnen concreet de aan- of afwezigheid van de muskusrat via dna-sporen van muskusratten in het water vaststellen. Zo kan worden voorkomen dat populaties ontstaan of zich opnieuw vestigen. Als door de eDNA-methode blijkt dat er in een gebied muskusratsporen zijn aangetroffen, kunnen de vallen gericht geplaatst worden op die locaties. Hierdoor vermindert ook het aantal bijvangsten in de kooien.
Muskus- en beverratten: bedreiging voor dijken en natuur
In Nederland leven muskus- en beverratten. Deze dieren graven gangen en holen in oevers en dijken, waardoor die verzwakken. Ook eten ze veel planten, jagen andere dieren weg en verstoren zo de natuur. Muskus- en beverratten horen hier niet thuis en hebben bijna geen natuurlijke vijanden. Ze kunnen zich snel voortplanten: één dierenpaar kan in een paar jaar duizenden jongen krijgen, die binnen een half jaar zelf weer jongen krijgen. Muskusratten komen in heel Nederland voor, beverratten vooral langs de oostgrens van ons land.
Eén muskusrat verzet per jaar maar liefst 13 kruiwagens grond. Dat graafwerk maakt dijken en oevers instabiel. Daardoor ontstaan gevaarlijke situaties voor mensen, dieren en voertuigen. Ook raken sloten en vaarten verstopt, waardoor water minder goed (weg)stroomt en kan worden aangevoerd tijdens droge periodes. In ons land, dat voor een groot deel onder zeeniveau ligt, is dat gevaarlijk. Als we niets doen, wordt de schade aan dijken, oevers én aan de natuur steeds groter.
Gespecialiseerde bestrijders
We hebben 30 gespecialiseerde veldmedewerkers flora en fauna in dienst die dagelijks zorgen voor de inventarisatie en bestrijding van invasieve exoten in Fryslân en het Groninger Westerkwartier. Daaronder vallen de muskus- en beverratten.
Landelijke cijfers
In 2025 zijn er in totaal 82.500 muskusratten door de 21 waterschappen gevangen. Dat is een toename in vangsten van bijna 17.500, wat een stijging van 27 procent is ten opzichte van 2024. Het aantal beverratvangsten langs de grens in Nederland is gelijk gebleven: er werden 1.862 beverratten gevangen.
In 2025 meer muskusratvangsten dan in 2024
De stijging van het aantal vangsten komt grotendeels door een toename in het westen van het land. In Schieland en de Krimperwaard, Rijnland en Amstel, Gooi en Vecht zijn meer dan de helft van alle muskusratten gevangen. Extra bestrijders vingen daar meer muskusratten. De komende jaren blijft de inzet in het westen hoog, door bijvoorbeeld hulp van andere waterschappen. Hierdoor komt -na een verdere stijging- ook daar uiteindelijk een daling in de muskusratpopulatie. Er zijn regionale verschillen, maar in andere delen van Nederland dalen de muskusratvangsten verder door.
Ook kunt u raadplegen: https://www.wetterskipfryslan.nl/news/grip-op-muskusrat-in-fryslan-aantal-op-niveau-jaren-zeventig