Door LTO Nederland
In Friesland is een melkkoe met antistoffen tegen vogelgriep aangetroffen. Er zijn geen aanwijzingen voor actieve viruscirculatie van vogelgriep onder de melkkoeien op dit bedrijf in de gemeente Noardeast-Fryslân. Ook zijn er geen signalen van vogelgriep bij andere melkveebedrijven. Momenteel vindt vervolgonderzoek plaats. We vragen iedereen alert te zijn op signalen.
Actuele situatie
Eind december is naar aanleiding van een op vogelgriep positief geteste kat bron- en contactonderzoek uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA). Hieruit is een relevant contact met een melkveebedrijf naar voren gekomen. Op het bedrijf zijn bij meerdere runderen melkmonsters en één tankmelkmonster genomen voor onderzoek op de aanwezigheid van vogelgriepvirus en antistoffen tegen het virus. Er werd geen vogelgriepvirus in de monsters aangetoond, maar er is wel bij één melkkoe antistoffen tegen vogelgriep aangetoond. De aanwezigheid van antistoffen duidt op een doorgemaakte infectie met het virus. De betreffende koe had in december te maken met uierontsteking en ademhalingsproblemen. Dit zijn verschijnselen die kunnen worden gezien bij een melkkoe met een vogelgriepinfectie. Op het moment van monstername was deze koe genezen.
Om mogelijke verspreiding binnen het bedrijf in kaart te brengen, is in januari vervolgonderzoek gedaan door NVWA, GGD en GD. Bij dit bezoek zijn bij alle aanwezige runderen bloed- en melkmonsters afgenomen. Ook is opnieuw een tankmelkmonster genomen. Vandaag, 23 januari 2026, zijn de PCR-uitslagen (virusonderzoek) binnengekomen van deze testen. Op 5 monsters na zijn alle individuele PCR testen negatief. Ook de tankmelk was PCR-negatief. De 5 resterende individuele melkmonsters hebben een testfout opgeleverd in het laboratorium en worden dit weekend opnieuw getest. Op basis van de tot nu toe bekende PCR-uitslagen is er geen aanwijzing voor actieve viruscirculatie van vogelgriep op het bedrijf. Dit weekend volgen de 5 laatste PCR-uitslagen. Indien hier onverhoopt een positief resultaat uit volgt, zal aanvullende berichtgeving volgen. Daarnaast zullen in de loop van volgende week de uitslagen volgen van het onderzoek naar de antistoffen. De onderzoeken naar de antistoffen zijn van belang om vast te stellen of meer dieren in aanraking zijn geweest met het virus wat kan duiden op viruscirculatie in het verleden. Andere zoogdieren op het bedrijf (zoals honden, katten en paarden) hebben op dit moment geen ziekteverschijnselen.
Mogelijk inzetten van maatregelen
HPAI (hoogpathogene aviaire influenza) bij runderen is geen meldingsplichtige dierziekte. Er gelden dus ook geen Europese verplichte bestrijdingsmaatregelen. Het is wel mogelijk om nationale maatregelen te treffen, die zijn gebaseerd op de Wet Dieren. De mogelijk te nemen nationale maatregelen en overwegingen hierbij zijn in het draaiboek “Vogelgriep bij melkkoeien” beschreven.
Let op: positieve laboratoriumuitslagen van monsters van zoogdieren, dus ook koeien, zijn wél meldingsplichtig. Het lab zal positieve uitslagen melden bij de NVWA.
Vogelgriep bij melkkoeien: achtergrond, verspreiding en ziekteverschijnselen
Antistoffen tegen vogelgriep zijn niet eerder aangetoond bij melkvee in Europa. Sinds maart 2024 zijn er in de Verenigde Staten vele uitbraken met vogelgriepvirus geweest onder melkvee. Het betrof daar een variant van het vogelgriepvirus dat niet in Europa voorkomt.
Runderen kunnen besmet raken door contact met besmette vogels, via besmette melksystemen en materialen of via het voederen van besmette rauwe melk. De incubatieperiode (het contactmoment tot het laten zien van de eerste verschijnselen) bedraagt 12 – 21 dagen. De ziekteverschijnselen zijn vaak vrij algemeen, of passen bij een acute uierontsteking. Het virus wordt door koeien zelf met name uitgescheiden via de melk. Het is van belang om de melk van koeien met mastitis niet te voeren aan andere dieren, zoals: kalveren, katten e.d.
Melkkoeien laten voornamelijk de volgende verschijnselen zien: plotselinge daling in de melkproductie, dikke verkleurde (roze, geel, bruin) melk, koorts en verlies van eetlust. Luchtwegklachten kunnen daarnaast ook worden gezien. Gemiddeld 10-15% van de melkkoeien op een besmet bedrijf vertoond verschijnselen. De meeste koeien met ziekteverschijnselen komen na verloop van tijd weer terug op hun oude melkproductie niveau.
Volksgezondheidsrisico voor nu laag
Vogelgriep is een zoönose: een ziekte die van mens op dier, en andersom, overdraagbaar is. Een mens kan besmet raken door het contact met besmette lichaamsvloeistoffen en het drinken/bewerken van (producten met) rauwe melk. Gepasteuriseerde melk is veilig en kan geconsumeerd worden. Het risico voor de algemene bevolking wordt door het RIVM op basis van de nu bekende gegevens geschat op zeer laag. Volgende week vindt een nieuwe risicobeoordeling plaats. Omdat er geen aanwijzingen zijn voor viruscirculatie, lijkt de kans niet groot dat het virus zich vanaf de koe verder heeft kunnen verspreiden.
In de Verenigde Staten zijn meerdere mensen besmet geraakt met het vogelgriepvirus na contact met besmette runderen. Al eerder heeft Bureau Risicobeoordeling en Onderzoek van de NVWA (BuRO) op verzoek van het ministerie van VWS onderzoek gedaan naar de beheersing van voedselveiligheidsrisico’s van HPAI-virus in de melk. In dit onderzoek wordt bevestigd dat het pasteuriseren van melk het aanwezige vogelgriepvirus volledig inactiveert. De melk is dan veilig voor humane consumptie en vormt geen risico voor de volksgezondheid en verspreiding van het virus. De risicobeoordeling van BURO is hier te lezen. Het is belangrijk dat rauwe melk en rauwmelkse zuivelproducten van met vogelgriep besmette koeien niet worden geconsumeerd.
Alertheid gevraagd
We vragen dierhouders en dierenartsen alert te zijn op mogelijke ziekteverschijnselen. Mochten er (tussentijds) belangrijke ontwikkelingen of inzichten zijn, dan zullen we dit uiteraard melden. Op de websites van WBVR en Royal GD is meer informatie beschikbaar over het vogelgriep-virus.