In 2020 streek fotograaf Cris Toala Olivares in Koudum neer. Hij had zijn Amsterdamproject afgesloten met een prachtig boek, was in een vergevorderd stadium met zijn Vulkaanproject en was net begonnen met zijn project over de Waddenzee. Hij kon toen nog niet beseffen wat voor een wereldproject dat zou worden. Maar na vele reizen over de aardbol vond de van oorsprong uit Ecuador afkomstige maker in Koudum de rust en de ruimte om een droomproject te voltooien: het fotografische meesterwerk THE WADDEN SEA.
Zijn wortels liggen aan de kust van Ecuador, maar zijn werk bracht hem naar afgelegen gemeenschappen, eilanden en uiteenlopende culturen over de hele wereld. Zijn aanpak is daarbij altijd hetzelfde gebleven: „Ik kom niet om mensen te vertellen wie ze zijn. Ik kom om te luisteren. Om te kijken hoe mensen leven, welke kennis van generatie op generatie wordt doorgegeven en waarom bepaalde tradities, keuzes en verhoudingen met het landschap bestaan.”
Diezelfde open houding nam hij mee naar Koudum. Hoewel zijn leven internationaal van aard is, bood het dorp hem precies wat hij nodig had om diep te graven. „Na jaren reizen ontdekte ik hier hoeveel kracht er kan zitten in een kleine gemeenschap en in een omgeving waar niet voortdurend alles om aandacht vraagt,” vertelt hij. Die stilte gaf hem de broodnodige ruimte om foto’s naast historische kaarten te leggen, musea te benaderen en maandenlang te schaven aan de kleinste details. Koudum bleek de ideale uitvalsbasis om aan iets groots te bouwen.
Zijn eerste Waddenfoto’s waren in 2021 te zien in het internationaal gerenommeerde National Geographic Magazine én in Galerie Lytse Skientme. In onze bescheiden galerie in Koudum exposeerde hij samen met zijn toenmalige buurman, de Koudumer schilder Jentsje Fekkes. Het leek een tegenstelling: de geschilderde filosofie van het vlakke land van Friesland tegenover het vanuit de lucht beschouwende en kosmopolitische werk van Cris Toala Olivares. Maar wat zowel de schilder als de fotograaf gemeen hebben, is het spel van kleuren en lijnen, en het zoeken naar een manier om de ziel in het landschap vast te leggen.
Om de essentie van het leven op de Waddeneilanden te begrijpen, kijkt Toala Olivares niet alleen als outsider naar de Wadden, maar ook als insider. Zo vindt hij een diepere betekenis en tegelijk verwondert hij zich over dingen die vanzelfsprekend zijn voor de bewoners. Het boek THE WADDEN SEA is het resultaat van bijna negen jaar fotografie en historisch onderzoek door Nederland, Duitsland en Denemarken. Vanuit een vliegtuig ontdekte Cris iets wat vanaf de grond nauwelijks te bevatten is: grenzen vervagen. Van bovenaf is de Waddenzee één doorlopend systeem van water, eilanden en getijden.
Toch reikte het project verder dan alleen fotografie. Om het landschap echt te doorgronden, dook hij in oude archieven en kaarten, en legde hij verbindingen met de kunstgeschiedenis en internationale collecties – van satellietbeelden tot aan werken van Rembrandt en Piet Mondriaan. Het project kreeg bovendien officiële steun van de Wadden Sea World Heritage (Waddenzee Werelderfgoed) en Sjon de Haan, de Nederlandse coördinator daarvan, schreef het voorwoord.
Om het boek de fysieke zeggingskracht te geven die het verdient, reisde Cris af naar Italië. Daar ontdekte hij de fijne kneepjes van het drukkersvak bij ervaren vakmensen uit de hoogwaardige kunst- en fotoboekenwereld, vergelijkbaar met de standaarden van uitgeverijen als TASCHEN. Er werd nauwkeurig gekeken naar papier, kleur, binding en het ritme tussen de pagina’s.
Het resultaat mag er dan ook zijn: THE WADDEN SEA wordt een indrukwekkend, volledig Engelstalig boek van 364 pagina’s, met een formaat van circa 25 bij 35 centimeter en een gewicht van maar liefst 4,5 kilo. Het is bewust ontworpen als een object dat generaties lang meegaat. Vanaf 20 september 2026 is het boek beschikbaar.
Cris kwam naar Koudum als een buitenstaander, maar hij luisterde naar verschillende verhalen en had ontmoetingen met diverse Koudumers. Dat alles hielp hem om beter te begrijpen hoe mensen in Friesland met hun waterrijke omgeving omgaan. Met dit monumentale werk wil hij Friesland en Koudum iets moois teruggeven: een frisse blik op hun eigen landschap, gezien door de ogen van een maker die van ver kwam, maar in Koudum zijn anker uitgooide. Want, zo vat hij het treffend samen: „Na bijna negen jaar begreep ik uiteindelijk dat ik niet alleen de Waddenzee had gefotografeerd. Ik had geprobeerd tijd zichtbaar te maken.”
En zo komt in het te verschijnen boek, te midden van al die schitterende foto’s van het Waddenzeegebied, ook een prachtige luchtfoto van het dorp Koudum in de ochtendmist. De fotograaf wil met die foto van zijn eigen dorp laten zien, hoe een dorp midden in een open waterlandschap weersomstandigheden ervaart die zelden in grote steden voorkomen. De foto, met de kerktoren prominent boven de mistige omgeving, was eerder in Koudum te zien op de expositie in Galerie Lytse Skientme.
© Jelle van der Meulen