De Amsterdamse Vondelkerk is afgebrand. Het was misschien niet de meest monumentale kerk van Mokum maar wel een kerk met bijzondere bijnamen en een roemruchte maar korte geschiedenis, want zo oud was de kerk nog niet. (1870)
Al enkele decennia na de bouw vatte de kerktoren in 1904 vlam door blikseminslag. Toen bleef de kerk echter wel behouden. (Knap geblust en gerestaureerd, zeker voor die tijd.)
De grootste blikseminslag, een symbolische dan, was in 1969.
In een boek over mijn geboortejaar staat het opgetekend als een van de meest spraakmakende gebeurtenissen van dat jaar; de grote rel die rond de Vondelkerk ontstond toen Gerard Reve er werd gehuldigd voor zijn literair oeuvre. De pastoor had nietsvermoedend toestemming gegeven voor het “feest” want minister Marga Klompe (van de KVP, katholieke volkspartij) kwam immers ook om de prijs uit te reiken. Het was een belangrijke happening en de TV zou het uitzenden. En niet in de laatste plaats; Reve woonde in Zuid en kwam regelmatig naar de Vondelkerk.
Wat de pastoor niet kon weten was dat de schrijver er zijn eigen feestje van maakte (het script had hij tevoren niet gezien). Reve zag zijn kans schoon om voor het oog van de camera’s kritiek te uiten op de paus (hij vergeleek de paus met een houterige pop en “poppenkast”) en in een twee uur durend marathoninterview kwam de herenliefde ook ter sprake. Een of andere fanfareorkest maakte het feest af met onkuise liederen.
Het gebeuren zorgde voor grote verontwaardiging in katholieke kringen en niet in de laatste plaats omdat de muren van de kerk werden beklad (“Flikkerkerk” stond er met grote letters op geschreven en zie in Mokum maar weer eens van zo’n bijnaam af te komen…)
Ook waren er 150 gemeenteleden zo boos dat ze per direct opstapten. De pastoor, de deken en zelfs de Bisschop van Haarlem werden bestookt met protestbrieven. Ze eisten een nieuwe inwijding van de kerk want deze was bezoedeld, onteerd en ontheiligd.
De pastoor moest zijn excuses aanbieden (en dat deed hij ook al had hij ook toestemming gehad van het kerkbestuur voor de huldiging). Reve liet zich in de media uit over de onrust en dat deed hij op zijn Reviaans. “Na de mis keert men terug tot het leven, dat niet beter is geworden.”
Een jaar later trouwde de pastoor en diende hij om deze reden zelf zijn ontslag in.
In de jaren 80 werd er naar alternatieve bestemmingen gezocht om de kerk als monumentaal pand te kunnen behouden.
Door stichting Stadsherstel kreeg de Vondelkerk uiteindelijk een prachtig en verdiend eerherstel. O.a. door het aanbrengen van een schitterend lichtplan had de kerk ook weer een nieuwe bijnaam: de sprookjeskerk. De kerk heeft vele musici, kunstenaars en zelfs chef-koks geïnspireerd en er zijn huwelijksfeesten gevierd van echtparen van allerlei achtergronden, religies en culturen.
Het sprookje is nu voorbij helaas.
Heleen Wagemans,
auteur van de romans De meisjes van Wijnberg en Montalcini (2025)
en De Polderjongen (2018)