Door CBS op Liwwadders.nl
Het CBS zet dit jaar volop in op het versterken van de regionale datakracht van Nederland. In nauwe samenwerking met gemeenten, provincies en koepelorganisaties worden regionale statistieken uitgebreid en op steeds meer plaatsen zichtbaar met als doel dat genoemde partijen dit kunnen gebruiken voor hun beleid. Dit sluit direct aan op de actuele maatschappelijke opgaven zoals die nu in Nederland liggen, zoals wonen, bestaanszekerheid, veiligheid, economie en brede welvaart. In 2026 ligt de focus onder meer op regionale inzichten in wonen, verhuizen en woningprijzen, en op regionale economische cijfers zoals over arbeidsproductiviteit. Ook worden veiligheids- en armoedestatistieken verder uitgebreid voor alle gemeenten.
Onlangs zijn de kerncijfers wijken en buurten op StatLine vernieuwd. De indicatorenset van vaak bezochte thema’s als energie, onderwijs, arbeid en vastgoed is uitgebreid. Hierdoor is het bijvoorbeeld mogelijk een goed beeld samen te stellen van wat voor type mensen er wonen in wijken met relatief veel recent gebouwde woningen. Wat is hun opleidingsniveau en/of zijn het jonge gezinnen? Deze actuele cijfers op gemeente-, wijk- en buurtniveau zijn tevens in beeld gebracht in de CBS-visualisatie Cijfers op de Kaart.
Wensen gemeenten
Fanny van Paassen is strategisch accountmanager voor gemeenten en provincies bij het CBS: ‘Gemeenten en provincies vormen een belangrijke bestuurslaag in Nederland. Zij zorgen ervoor dat beleid wordt uitgevoerd in de dagelijkse praktijk. Zij staan voor grote maatschappelijke vraagstukken zoals de woonopgave of de stikstofcrisis. Inzichten in wat er feitelijk gebeurt met behulp van data en statistieken kunnen helpen in het maken van onderbouwde keuzes. We willen graag van gemeenten en provincies horen welke informatiebehoefte zij hebben. Daarom schakelen wij bijvoorbeeld met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Interprovinciaal Overleg (IPO) en Vereniging voor Statistiek en Onderzoek (VSO). Op basis van actuele vragen en verzoeken is er een prioriteitenlijst tot stand gekomen waar we dit jaar aan gaan werken.’
Update
Marcel van Wijk is statistisch onderzoeker Regio en Ruimte van de sector Leefomgeving: ‘In overleg met gemeenten, VSO en VNG is de tabel Kerncijfers wijken en buurten vernieuwd. Deze veel bezochte StatLinetabel publiceren we jaarlijks sinds 1995. De afgelopen maanden zijn we druk bezig geweest om deze tabellen te vernieuwen met indicatoren op gemeente-, wijk- en buurtniveau. Dit hebben we gedaan na overleg met genoemde partijen en ook inhoudsdeskundigen van het CBS.’
Voorbeelden nieuwe data
‘We hebben bijvoorbeeld een nieuwe indicator aardgasvrije woningen toegevoegd. Steeds meer woningen hebben een warmtepomp of hybride verwarmingssysteem en zijn niet meer afhankelijk van aardgas. Met deze indicator brengen we in kaart hoeveel aardgasvrije woningen er zijn per wijk en buurt.
Met de komst van de nieuwe armoededefinitie vanuit samenwerking tussen het CBS, Nibud en SCP, vervangen we de definitie “laag inkomen” en “sociaal minimum op huishoudniveau”. Daarvoor in de plaats komen nieuwe indicatoren die het percentage “personen in armoede” weergeeft en de indicator voor de groep die daar net (tot maximaal 25 procent) boven zit. Voor gemeenten zijn dit belangrijke cijfers voor de uitvoering van hun armoedebeleid.’
‘In het verleden is ervoor gekozen om woningen met bouwjaar vóór en vanaf 2000 op te nemen in de kerncijfertabel. Echter wordt dit onderscheid steeds minder relevant. Naast inzicht in het aantal nieuwbouwwoningen voor alle wijken buurten van Nederland komt uit het overleg met gemeenten voort dat er behoefte bestaat om het aantal huizen dat in de afgelopen 10 jaar is gebouwd in beeld te hebben. Deze indeling heeft als voordeel dat deze ook over enkele jaren nog actueel en toepasbaar is.’
Gemeente Leeuwarden
Jaap Stuiver is senior onderzoeker bij de gemeente Leeuwarden en erg content met de update van cijfers op wijkniveau: ‘We komen tot inzichten die we anders niet zouden hebben als we deze cijfers niet zouden kunnen gebruiken. Denk aan het combineren van inkomensdata en gasverbruik op wijkniveau om zo mogelijke (energie)armoede in kaart te brengen. Een ander voorbeeld is inzicht in de woningmarkt tot op buurtniveau. Deze gegevens zijn van grote toegevoegde waarde voor ons omdat we deze gebruiken om tot inzichten en afwegingen te komen voor het gemeentelijke beleid.’
Cijfers op de Kaart
Een belangrijke visualisatie waar veel gemeente-, wijk- en buurtcijfers te vinden zijn is Cijfers op de Kaart.
Bahar Molazem is coördinator van Cijfers op de Kaart: ’De vernieuwingen in de tabel Kerncijfers Wijken en Buurten, die Marcel heeft toegelicht, zijn ook doorgevoerd in Cijfers op de Kaart. De kaart laat nu actuelere cijfers en nieuwe onderwerpen tot en met 2025 zien. Hierdoor kunnen gebruikers werken met de meest recente regionale gegevens. Tegelijkertijd werkt het team Cijfers op de Kaart continu aan de ontwikkeling en verbetering van het ontwerp op basis van de feedback van externe gebruikers. Naast cijfers op gemeente-, wijk- en buurtniveau worden cijfers weergegeven naar vierkanten van 500 bij 500 meter. Deze functionaliteit, in combinatie met het vernieuwde ontwerp, wordt uiterlijk eind 2026 opgeleverd.’
Behoeften in kaart
Robert Selten is onderzoeker en informatiemanager bij de gemeente Utrecht: ‘De VSO is een landelijk netwerk van gemeentelijke en provinciale onderzoekers. Kennisuitwisseling vindt plaats via verschillende platforms. Vanwege de belangrijke rol die het CBS heeft in het beschikbaar maken van regionale statistieken is het CBS als kennispartner aangesloten bij het VSO-platform Statistiek. Via dat platform ben ik door het CBS benaderd om in kaart te brengen welke behoeften gemeenten hebben aan regionale statistieken en dan met name op wijk- en buurtniveau. Vanuit het VSO-platform zijn we tot een gedragen advies gekomen over de selectie van cijfers op buurt- en wijkniveau die aansluit bij de behoefte van gemeenten. Het CBS heeft hierbij heel constructief meegedacht welke wensen haalbaar zijn. Sommige wensen zijn op het lage buurtniveau niet realiseerbaar, bijvoorbeeld omdat het een enquêtegegeven betreft. Op basis van onze wensenlijst is een aantal vernieuwingen in de kerncijfertabel doorgevoerd, een heel mooi resultaat!’
Cijfers op het laagste niveau
Selten: ‘Als onderzoeksafdeling hebben we veel cijfers over onze eigen stad tot onze beschikking. Veel cijfers krijgen echter meer duiding als je het kan vergelijken met andere gemeenten. De gemeentecijfers op StatLine lenen zich hier uitstekend voor. Daarnaast hebben beleidsambtenaren vaak behoefte aan cijfers op het laagste niveau zodat het beleid daarop kan worden afgestemd. Daarvoor zijn wijk- en buurtcijfers cruciaal. Voor bronbestanden die wij als gemeente zelf in beheer hebben, zoals bijvoorbeeld het bevolkingsbestand, kunnen we deze uitsplitsing op laag niveau zelf maken. Maar het CBS heeft zo veel meer bronnen tot zijn beschikking dan een gemeente zelf. Dergelijke gemeente-, wijk- en buurtcijfers geven op specifieke beleidsthema’s veel inzichten en levert veel toegevoegde waarde op. Juist daarom is het zo mooi dat het CBS contact met de VSO heeft gezocht om de publicatie van regionale cijfers beter af te stemmen met de behoeften van gemeentes.’
Dashboard Overzicht regionale statistieken
Voor wie de gewenste regionale data nog niet gevonden heeft op StatLine of op Cijfers op de Kaart, kan altijd ook nog terecht op het nieuwe dashboard Overzicht regionale Statistieken. Hier staat een overzicht van alle StatLine-tabellen die statistieken bevatten met een regionale onderverdeling. Tot voor kort was deze informatie te downloaden in een Excel-bestand. Dit overzicht was één van de meest gedownloade regionale bestanden van het CBS.
In het nieuwe overzicht is het eenvoudig mogelijk om te filteren op een specifiek thema, bijvoorbeeld bevolking, veiligheid en recht, of natuur en milieu. Verder bevat het dashboard filters voor de regionale indelingen. Deze lopen vanaf nationaal niveau tot op wijken en buurten. Daarnaast zijn er allerlei andere indelingen zoals politiedistricten, Veilig Thuis-regio’s en landbouwgebieden.