Het onbevoegd beperken van de openbaarheid van raadsstukken door de burgemeester van Leeuwarden
Door Gerard Jorna
Op 27 februari 2025 stuurde de burgemeester van Leeuwarden, Sybrand Buma, mij een brief waarin hij reageerde op een tweetal integriteitsmeldingen die ik bij hem had ingediend over het handelen van respectievelijk de griffier en de voorzitter van de werkgeverscommissie van de gemeenteraad.
Die melding betrof de rol van griffier Van der Heide in een door de burgemeester ingesteld integriteitsonderzoek tegen het raadslid van GroenLinks, Pim Astro, en de wijze waarop Eline de Koning als voorzitter van de werkgeverscommissie in gebreke was gebleven in het houden van toezicht op de griffier. In zijn brief concludeert de burgemeester dat hij deze meldingen niet onderzoekwaardig vindt en dat de kwestie daarmee is afgedaan.
Tot zover volgt de brief het bekende patroon in de wijze van afdoening door de burgemeester: een beoordeling zonder enig onderzoek te hebben gedaan, een conclusie en het sluiten van het dossier.
Maar deze brief bevat meer.
De burgemeester gebruikt hem namelijk ook om mij een aantal aanvullende beslissingen mee te delen die inhoudelijk losstaan van de integriteitsmelding zelf.
Zo kondigt hij aan dat hij niet langer zal reageren op verdere correspondentie over dit onderwerp. Belangrijker nog: hij bepaalt dat brieven en stukken die ik aan de gemeenteraad stuur en die betrekking hebben op integriteitskwesties, voortaan niet meer openbaar op de lijst van ingekomen stukken van de raad worden geplaatst.
Deze stukken worden volgens hem wel geregistreerd, maar alleen nog toegankelijk gemaakt voor raadsleden, ‘achter een slotje’, onder de titel ‘Klachten integriteit’. De motivering die de burgemeester daarvoor geeft, is pragmatisch van aard.
Het anonimiseren van deze stukken zou te veel tijd kosten en daarmee een onevenredig beslag leggen op de capaciteit van de griffie. Door de gekozen werkwijze zou de raad nog steeds volledig geïnformeerd blijven, terwijl de dienstverlening van de griffie gewaarborgd zou zijn.
Met deze ene brief wordt dus niet alleen mijn integriteitsmelding afgehandeld, maar ook een nieuwe werkwijze ingevoerd voor de openbare informatievoorziening aan de gemeenteraad. Zonder besluit van de raad, zonder voorafgaande discussie en zonder expliciete bevoegdheidsgrond wordt de openbaarheid van een categorie raadsstukken beperkt. Daarmee verandert de brief van een individuele reactie in een bestuurlijke ingreep met structurele gevolgen.
De burgemeester is simpelweg niet bevoegd dit te bepalen. De organisatie van de informatievoorziening aan de raad behoort tot de autonome bevoegdheid van de raad zelf. De lijst van ingekomen stukken is geen instrument van het college en helemaal niet van de burgemeester persoonlijk.
Het is een raadsinstrument. De griffier ondersteunt de raad daarbij en valt daarin niet onder het gezag van de burgemeester. Door eigenstandig te bepalen dat bepaalde aan de raad gerichte stukken niet langer openbaar worden gemaakt, trekt de burgemeester een bevoegdheid naar zich toe die hem niet toekomt.
Dat is een bestuurlijke grensoverschrijding.
Dat deze ingreep wordt gemotiveerd met capaciteitsproblemen bij de griffie is veelzeggend. Een organisatorisch argument wordt door de burgemeester ingezet om een democratisch beginsel te beperken. Openbaarheid wordt daarmee niet als norm behandeld maar als hinderlijke last.
Het ‘slotje’ werkt feitelijk als een bestuurlijk filter op de zichtbaarheid van voor de burgemeester onwelgevallige correspondentie aan de raad. Het is geen technische vondst, maar een politiek instrument: het haalt gevoelige informatie uit het zicht, voorkomt publieke discussie en schermt de burgemeester af van lastige vragen.
Dit handelen laat zich verklaren vanuit de creatieve incompetentie als bestuurlijk fenomeen: formeel wordt een probleem opgelost, maar inhoudelijk wordt de bestuurlijke orde ondergraven. In plaats van het dualisme te respecteren, wordt het omzeild met een praktische vondst die de burgemeester uit de wind moet houden en bestuurlijk comfort moet creëren.
Dit fenomeen krijgt hier de vorm van een praktische oplossing, maar functioneert als bestuurlijke censuur. Niet door openlijke besluiten, maar door stilzwijgende ingrepen in de informatievoorziening.
Wie openbaarheid zo behandelt als een organisatorisch probleem, ondermijnt niet alleen het dualisme, maar ook het vertrouwen dat burgers mogen hebben in een transparant lokaal bestuur.
Geraadpleegde bron :
Brief van de burgemeester van Leeuwarden d.d. 27 februari 2025: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/6c600f5f-0bf7-4454-8c30-103a9a626b0d?documentId=b733a8e3-e855-4719-9c3d-664ecbc14fbf