Na negen jaar intensieve fotografie, historisch onderzoek en nauwgezette ambachtelijke afwerking is het zover: het fotoboek The Wadden Sea van fotograaf Cris Toala Olivares is verschenen. Vanuit zijn woonplaats Koudum, waar hij de rust en ruimte vond om dit megaproject te voltooien, dook de van oorsprong Ecuadoriaanse maker diep in de ziel van het Waddengebied. Met officiële steun van Waddenzee Werelderfgoed en dankzij de hoogste kwaliteit van modern boekdrukken is The Wadden Sea een ode geworden aan het grenzeloze Waddenlandschap van Nederland, Duitsland en Denemarken.
Het is veel meer dan een verzameling adembenemende documentaire-foto’s in een monumentaal boek van 364 pagina’s. Het vertelt het essentiële verhaal van dit dynamische Werelderfgoed. Opmerkelijk genoeg speelt Koudum daarin een kleine, maar cruciale rol. Het Friese dorp was niet alleen de fysieke uitvalsbasis van de fotograaf, maar ook de voedingsbodem voor zijn creatieve proces. Hier vond hij een leefwereld waarin de natuur nog deel uitmaakt van het dagelijks leven. De ochtendmist over Koudum en de serene stilte van het waterrijke landschap boden hem ruimte voor persoonlijke groei en reflectie op universele thema’s als identiteit en verbondenheid met de aarde.
De betekenis van Koudum blijkt ook uit de ontroerende tekst van Jan Hospes, die in het boek is opgenomen. Hij beschrijft hoe Cris bij hem niet alleen een artistieke vrijplaats vond, maar vooral een liefdevol thuis tijdens een donkere periode in zijn leven. Waar zijn rusteloze reizen een vorm van overleven waren geworden, bood het onderdak bij Jan de rust die hij nodig had. In Koudum kon hij verdriet verwerken, de stilte van het Waddengebied omarmen en loutering en wedergeboorte ervaren, schrijft Hospes. Zijn tekst is, net als alle andere teksten in het boek, in het Engels geschreven en getuigt van geloof en menselijkheid.
Vanuit Koudum kon de verhalen vertellende fotograaf zich richten op de essentie van de Friese ziel. Hij legde de menselijke maat vast achter het verweerde glas van een oude kas, waar kleine landbouwers eeuwenoude tradities levend houden, en bij Meindert de Boer, een van de laatste traditionele meesterslagers van Friesland. Ook het iconische Friese paard in de Koudumer weilanden symboliseert de onverwoestbare band tussen mens en landschap. Deze verhalen zijn geen toevallige illustraties, maar vormen de toegang tot de bredere culturele geschiedenis van de Waddenregio.
In het nabijgelegen Workum belichaamde de inmiddels overleden Reid de Jong een eenvoudige manier van leven, volgens het aloude ritme van de kustgemeenschappen. De drang naar vrijheid en autonomie wordt in Warns geëerd bij het monument met de spreuk ‘Leaver dea as slaef’. De fotograaf maakte er allemaal indrukwekkende foto’s van. Net als van het imposante Woudagemaal in Lemmer dat getuigt van de eeuwenlange strijd om het water te bedwingen.
Cris Toala Olivares laat zien hoe de geschiedenis doorwerkt in het Friese landschap. De vruchtbare zeeklei, afgezet door de getijden van de Waddenzee, voedt nog altijd de graan- en aardappeloogsten. Vanuit de lucht veranderen de akkers in geometrische patronen van kleur en textuur, als een Mondriaan-motief. Boven de draslanden bewegen duizenden spreeuwen in adembenemende zwermen door de schemering, gedreven door dezelfde seizoensritmes die hier al duizenden jaren heersen. Door lokale verhalen uit Koudum en Friesland te verweven met de dynamiek van het Waddengebied, maakt Olivares het oneindige verhaal van water, land en tijd voelbaar.
Dat verhaal ontvouwt zich in een vernuftig opgebouwde reeks foto’s. Eerst wordt de lezer/kijker overweldigd door satelliet- en luchtfoto’s van het Waddengebied. Gaandeweg verschijnt de menselijke aanwezigheid, eerst slechts als een piepklein bootje in het uitgestrekte zeelandschap. Pas op bladzijde 86 sta je met beide benen op de grond, op ooghoogte met twee onderzoekers die monsters nemen bij het eilandje Griend. Daarna volgen beelden van het vertrouwde Waddenlandschap, met vuurtorens, eilandhuisjes, schelpenstranden, dieren en mensen.
De Engelstalige bijschriften zijn ondergebracht in een apart, los blauw katern, zodat de foto’s alle aandacht krijgen. Zowel het landschap als het menselijk leven staan in het teken van voortdurende verandering. Tijd, getijden en weerelementen vormen een dynamisch decor waarin niets blijvend is. De relatie tussen mens en natuur is wederkerig: in plaats van tegen het water te vechten, leert de mens met de elementen mee te bewegen.
Identiteit wortelt in herinneringen, cultuur en landschap. De fotograaf verbindt lokale tradities en zijn eigen levensverhaal met universele vragen over wie we zijn. Een leidraad is het Joodse begrip Tikkun, het herstel van de ziel, waarbij tegenslag door verbinding met de natuur wordt omgezet in kracht en mededogen. The Wadden Sea is al met al niet alleen een fotoboek, maar ook een kunstboek, een historisch en filosofisch werk, en een pleidooi voor onze leefomgeving.
‘Tijd beweegt zich niet lineair, maar cyclisch’, staat er ergens in het boek. Luchtfotografie biedt het afstandsperspectief om patronen en samenhang zichtbaar te maken die vanaf de grond onopgemerkt blijven. Het behoud van het Waddengebied overstijgt nationale grenzen: als dynamisch ecosysteem staat de Waddenzee in verbinding met natuurgebieden wereldwijd. Bescherming van dit kwetsbare erfgoed vraagt om gedeelde verantwoordelijkheid, duurzaamheid en respect voor tradities.
The Wadden Sea is uitgegeven door Chasqui Publishing, opgericht door Cris Toala Olivares zelf en vernoemd naar de Inca-boodschappers die kennis over grote afstanden overdroegen. De uitgeverij wil door geduldig luisteren monumentale werken maken die waardevolle verhalen en cultureel erfgoed bewaren. Ook The Wadden Sea is zo niet alleen een fotografisch meesterwerk, maar tastbaar cultureel erfgoed dat verhalen en landschappen koestert en doorgeeft aan toekomstige generaties.
© Jelle van der Meulen