Tijdens een college bespraken we het fenomeen ‘valse vrienden’: woorden die in een andere taal bijna hetzelfde klinken, maar iets totaal anders betekenen. Mijn studenten waren vooraf een beetje teleurgesteld. Ze hadden er namelijk de volle 100% op ingezet dat het Duitse blaffen te maken had met telefoneren (anrufen), in plaats van het luide geblaf van een hond.
Om de taalkundige pijn wat te verzachten, deelde ik een wijze les met ze: ga er nooit zomaar vanuit dat je een vreemde taal volledig beheerst, hoe goed je gevoel ook is. Ter illustratie vertelde ik een persoonlijk verhaal.
Jaren geleden waren mijn man en ik in Italië met onze dochter van drie. Ze had haar zinnen gezet op pannenkoeken. Omdat we in een vakantiehuisje verbleven en als rasechte Nederlanders onze eigen spullen hadden meegenomen, was het pannenkoekenmeel snel gevonden. Ook een geschikte pan stond al in de keukenkast. Het enige wat ontbrak, was een spatel om de pannenkoeken mee te keren.
“Geen probleem,” zei mijn man, wiens Italiaans tot dan toe uitstekend was geweest. Een spatel? Dat moest logischerwijs een spatola zijn.
Aan de overkant van het vakantiepark zat een typisch Italiaans dorpswinkeltje. Zo’n zaak waar je werkelijk alles kon krijgen: van olijfolie en servies tot autobanden en wat dies meer zij. Mijn man stapte vol zelfvertrouwen naar binnen, liep naar de toonbank en vroeg beleefd: “Signore, hai anche una spatola, per favore?”
De winkelier keek hem nadenkend aan. “Spatola?” vroeg hij twijfelend.
“Sì, sì, signore, spatola,” knikte mijn man enthousiast.
De man achter de toonbank keek hem nu vol ongeloof aan en vroeg waarom hij in hemelsnaam een spatola nodig had. Mijn man keek de verkoper aan alsof die gek was en herhaalde dat hij het voorwerp nodig had om te bakken.
“Waar kom je vandaan?” vroeg de verkoper hoofdschuddend.
“Uit Nederland,” antwoordde mijn man.
De winkelier sloeg zowat achterover van verbazing: “Oh, uit Nederland… En daar bereiden jullie gerechten met een spatola…?! O mamma mia!”
Mijn man droop uiteindelijk onverrichter zake af. In de keuken loste ik het probleem op door een aluminium zeefschep met brute kracht tot een provisorische spatel te buigen. Pas veel later ontdekten we de taalkundige blunder.
Wat mijn man niet wist, is dat een keukenspatel in het Italiaans een paletta heet. Een spatola is een plamuurmes voor bouwvakkers, én… de officiële Italiaanse naam voor een lepelaar. De winkelier dacht dus oprecht dat die gekke Nederlander een grote, beschermde moerasvogel in de pan wilde hakken. Een betere valse vriend hadden we niet kunnen wensen.
© Elsijn Eelsingh