Wanneer de burgemeester meebeslist over de keuze voor een griffier die de onafhankelijkheid van de raad moet bewaken
Door Gerard Jorna
Inleiding
In eerdere publicaties heb ik laten zien hoe in Leeuwarden bestuurlijke verwevenheid zichtbaar wordt in de praktijk van besluitvorming en in de rolopvatting van de griffier. De scheiding tussen raad en burgemeester – zoals de Gemeentewet die beoogt – blijkt in de praktijk minder scherp dan op papier.
Wie tegen die achtergrond de selectieprocedure voor de nieuwe griffier beziet, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat de huidige rolopvatting niet losstaat van de wijze waarop die selectie tot stand is gekomen. De burgemeester maakte immers zelf deel uit van de selectiecommissie die de voordracht voorbereidde.
Op 8 oktober 2025 wees de gemeenteraad van Leeuwarden Nienke de Waard aan als griffier, op basis van een raadsvoorstel van 3 juni 2025.
Uit dat raadsvoorstel blijkt dat de selectiecommissie bestond uit:
- Eline de Koning (voorzitter werkgeverscommissie)
- Carlijn Niesink (lid werkgeverscommissie)
- Sybrand Buma (burgemeester)
- Gerben Vos (adjunct-griffier)
De burgemeester maakte daarmee deel uit van de commissie die de voordracht voor de nieuwe griffier voorbereidde.
In de oplegger bij het aanwijzingsbesluit van 8 oktober 2025 wordt burgemeester Buma bovendien vermeld als portefeuillehouder bij dit dossier.
Instructie voor de griffier
In de Instructie voor de griffier van de gemeente Leeuwarden 2024 is vastgelegd dat de griffier advies en ondersteuning verleent aan de gemeenteraad en diens commissies. De griffier bewaakt de scheiding van rollen en verantwoordelijkheden bij het besluitvormingsproces en draagt bij aan een uitgebalanceerde positiebepaling van de gemeenteraad.
De werkgeversfunctie voor de griffier is gedelegeerd aan de werkgeverscommissie van de raad.
Uit deze instructie volgt geen enkele rol voor de burgemeester in de selectie of aanstelling van de griffier. De griffier ondersteunt de burgemeester uitsluitend in diens hoedanigheid van voorzitter van de raad. Niet als zelfstandig bestuursorgaan en niet in een rol als portefeuillehouder.
Tegen die achtergrond ontbreekt iedere institutionele grondslag voor de deelname van de burgemeester aan de selectiecommissie.
Procesafspraken integriteit politieke ambtsdragers gemeente Leeuwarden
Ook een eventueel beroep op de procesafspraken integriteit biedt voor de aanwezigheid van de burgemeester in de selectiecommissie geen enkele grondslag. In die afspraken is de griffier gepositioneerd als ondersteuner en adviseur van raadsleden. De burgemeester heeft daarin een eigen wettelijke procesrol en de griffier vervult daarin geen enkele ondersteunende taak ten behoeve van de burgemeester.
Selectie en rolvermenging
De burgemeester is als zelfstandig bestuursorgaan politiek aanspreekbaar. De griffier moet in voorkomende gevallen juist de scheiding van rollen bewaken, ook wanneer het handelen van de burgemeester zelf onderwerp van debat of onderzoek is.
De burgemeester was in de selectiecommissie bovendien niet slechts één van de vier leden. Als hoogste bestuurlijke ambtsdrager binnen het gemeentebestuur brengt zijn aanwezigheid een institutioneel overwicht met zich mee dat de selectieprocedure niet neutraal laat. Ook zonder dat sprake hoeft te zijn van feitelijke sturing, ontstaat daarmee ten minste de schijn dat zijn positie gewicht in de schaal heeft gelegd.
Wanneer de burgemeester betrokken is bij de selectie van degene die die rol moet vervullen, ontstaat een vorm van rolvermenging die niet strookt met de geest van de dualisering en met de eigen instructie van de raad.
Portefeuillehouder
De vermelding van burgemeester Buma als portefeuillehouder bij het aanwijzingsbesluit versterkt dat beeld. De benoeming van de griffier is een exclusieve bevoegdheid van de raad als werkgever. Het opnemen van een portefeuillehouder bij dit dossier suggereert bestuurlijke betrokkenheid van het college bij een zuiver raadsbesluit.
Het is aan de raad om uit te leggen waarom bij een exclusieve raadsbevoegdheid een portefeuillehouder wordt vermeld en welke rol de burgemeester daarbij heeft vervuld.
Continuïteit
De discussie over bestuurlijke verwevenheid is in Leeuwarden niet nieuw. In de periode van griffier Frans van der Heide is de nauwe verhouding tussen burgemeester en griffier herhaaldelijk onderwerp van kritiek geweest. Juist tegen die achtergrond had bij de selectie van een nieuwe griffier een expliciete institutionele correctie voor de hand gelegen.
De betrokkenheid van de burgemeester bij deze selectieprocedure laat echter geen zichtbare breuk met die eerdere praktijk zien.
Bestuurscultuur
De selectieprocedure bevestigt daarmee wat in eerdere dossiers zichtbaar werd: bestuurlijke verwevenheid wordt in Leeuwarden niet gecorrigeerd, maar geïnstitutionaliseerd. Wanneer de burgemeester participeert in de selectie van de griffier en als portefeuillehouder figureert bij diens aanwijzing, wordt rolvermenging niet begrensd maar genormaliseerd.
Dat is geen detail van procedure, maar een uitdrukking van bestuurscultuur waarin rolvermenging niet wordt gecorrigeerd, maar genormaliseerd.
De werkgeverscommissie heeft de wervings- en selectieprocedure ingericht en de voordracht aan de raad gedaan. Daarmee rust de verantwoordelijkheid voor de samenstelling van zowel de selectiecommissie als de adviescommissie bij haar voorzitter, Eline de Koning. De wijze waarop deze procedure is vormgegeven, is daarmee geen technisch detail, maar een bewuste keuze van de raad in zijn rol als werkgever.
Juist in een gemeente waar in de vorige periode de verhouding tussen burgemeester en griffier onderwerp van discussie en formele meldingen is geweest, had bij de selectie van een nieuwe griffier een zichtbaar grotere institutionele distantie voor de hand gelegen. Indien later zou blijken dat de griffier haar onafhankelijke positie niet overtuigend waarmaakt, kan niet worden verwezen naar aanwezigheid van de burgemeester in de selectiecommissie. Dan komt de vraag naar de zorgvuldigheid en zuiverheid van de selectie onvermijdelijk terug bij de raad zelf – en bij degene die namens de raad het werkgeverschap heeft uitgeoefend.
In dat licht bezien is deze selectieprocedure een moment waarin zichtbaar wordt hoe bestuurlijke verwevenheid onderdeel is geworden van de bestuurscultuur in Leeuwarden.
Geraadpleegde bronnen:
Dossier 3673 Voorblad d.d. 8 oktober 2025: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/a9542ace-808c-446d-923f-b4d7fcd6ce8c?documentId=151eb111-7f2a-4bc3-b791-0f75b8acbf9f&agendaItemId=d2f586df-92a7-4c2e-8dde-92e88f435543
Raadsvoorstel aanwijzingsbesluit raadsgriffier Nienke de Waard d.d. 3 juni 2025:
https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/a9542ace-808c-446d-923f-b4d7fcd6ce8c?documentId=70ce272f-4ef0-4073-9457-d9e4d295e565&agendaItemId=d2f586df-92a7-4c2e-8dde-92e88f435543