Door Randolph Algera
Het geheim van het tiengebodenbord – Een bijzondere opdracht en een fascinerend traject: in een periode van anderhalf jaar werkte ik aan de restauratie van het tiengeboden- en memoriebord uit de protestantse kerk van Schettens. Restaureren draait eigenlijk om één principe: zoveel mogelijk behouden, zo weinig mogelijk toevoegen.
Het bord stamt uit de 17e eeuw en hing oorspronkelijk bij het orgel. Bezoekers zagen alleen de voorkant met Mozes en de tien geboden. Dankzij de restauratie is nu ook zichtbaar wat eeuwenlang verborgen bleef: de ACHTERKANT.
Er waren meerdere verflagen over elkaar heen aangebracht. Er is een onderzoek gedaan met strijklicht, microscoop en alle mogelijk manieren om begrip te krijgen van de onderliggende laag. Uiteindelijk werden we zo nieuwsgierig, dat we besloten om een röntgenSCAN te laten maken – een behoorlijke investering, maar van grote waarde. De scan bracht veel aan het licht, er zit een oudere onderschildering onder, meer barok, met hier en daar andere teksten en fraaie krullen.
De scan is vertaald in een TEKENING. Dat vergt wel inzicht omdat de scan alles ziet: voorkant, achterkant en onderliggende schilderingen, de wapens zijn half zichtbaar: een schaar, klavertjes en een komeet? Het onderzoek bracht in ieder geval twee verschillende lagen aan het licht.
De meest zichtbare schildering is een rococo-decoratie uit de 18e eeuw, die herinnert aan de nieuwbouw van de kerk in 1762. Hierop prijken onder meer het wapen van Wilco baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, grietman van Wonseradeel (1758–1788), evenals de wapens van ds. Gerbrandus Lantinga en de kerkvoogden Seerp Stevens Swerms en Tjalling Jarigs.
Wie goed kijkt naar de scan, ontdekt daaronder nóg een laag. Die oogt als een eerste opzet: strakke lijnen die later zijn vervangen door sierlijke krullen. En daar blijft het niet bij — er zijn sterke aanwijzingen voor nóg een oudere laag, waarschijnlijk uit de 17e eeuw. Zo vertelt dit ene bord het verhaal van twee eeuwen: de 17e en de 18e.
Wat er precies op de oudste laag staat, blijft voorlopig een mysterie. Maar veel konden we al herleiden, hiervan maakte we een tekening. Een vervolgonderzoek is niet uitgesloten en zou een verrijking zijn van de geschiedenis. Op de voorkant van het bord bleek Mozes een staf vast te houden, deze was overgeschilderd. Besloten is om die weer terug te brengen.
Er valt nog veel meer over te vertellen, wellicht een leuk onderwerp om eens een lezing over te houden in onze galerie tijdens een expositie van schilderijen. Want mijn vak is en blijft ontzettend boeiend om te doen en is altijd weer verrassend. De onthulling werd gedaan door Tjalling baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, een nazaat.